Shloka 108
Prajāpati-vaṃśānukīrtana — Genealogical Enumeration of Progenitors
Dharma’s Line and the Sādhyas
Devanagari script
मन्वन्तरेषु सर्वेषु प्रजाः स्थावरजङ्गमाः / युगादौ सकृदुत्पन्नास्तिष्ठन्तीहाप्रसंयमात्
Transliteration
manvantareṣu sarveṣu prajāḥ sthāvarajaṅgamāḥ / yugādau sakṛdutpannāstiṣṭhantīhāprasaṃyamāt
Translation
In all the Manvantaras, beings both unmoving and moving are born once at the beginning of a Yuga, and they abide here, for the restraint of dissolution has not yet come.
Word by Word
मन्वन्तरेषुin the manvantaras
मन्वन्तरेषु:
अधिकरण (Locative)
TypeNoun
Rootमन्वन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), सप्तमी विभक्ति (Loc. 7), बहुवचन (pl.)
सर्वेषुin all
सर्वेषु:
विशेषण (qualifier)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formत्रिलिङ्ग (all genders), सप्तमी विभक्ति (Loc. 7), बहुवचन (pl.); विशेषण
प्रजाःcreatures/subjects
प्रजाः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा विभक्ति (Nom. 1), बहुवचन (pl.)
स्थावर-जङ्गमाःstationary and moving
स्थावर-जङ्गमाः:
विशेषण (qualifier of प्रजाः)
TypeAdjective
Rootस्थावर (प्रातिपदिक) + जङ्गम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.) (agreeing with प्रजाः by sense; often treated as adj. plural), प्रथमा विभक्ति (Nom. 1), बहुवचन (pl.); इतरेतर-द्वन्द्व (copulative): ‘stationary and moving’
युग-आदौat the beginning of the age
युग-आदौ:
अधिकरण (time-locative)
TypeNoun
Rootयुग (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), सप्तमी विभक्ति (Loc. 7), एकवचन (sg.); सप्तमी-तत्पुरुष/अव्ययीभावार्थ: ‘at the beginning of the yuga’
सकृत्once
सकृत्:
क्रियाविशेषण (adverbial)
TypeIndeclinable
Rootसकृत् (अव्यय)
Formकाल/आवृत्ति-अव्यय (adverb: once)
उत्पन्नाःhaving arisen/produced
उत्पन्नाः:
विशेषण (qualifier of प्रजाः)
TypeVerb
Rootउत्√पद् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग (m.), प्रथमा विभक्ति (Nom. 1), बहुवचन (pl.); कर्तरि/भावे प्रयोगे विशेषणरूपेण प्रजाः प्रति
तिष्ठन्तिthey remain/stand
तिष्ठन्ति:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formलट्-लकार (Pres.), परस्मैपद (Parasmaipada), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन (pl.)
इहhere
इह:
क्रियाविशेषण (adverbial)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formदेश-अव्यय (adverb: here)
अप्रसंयमात्due to lack of restraint/control
अप्रसंयमात्:
अपादान (cause/source; Ablative)
TypeNoun
Rootअ-प्रसंयम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.)/नपुंसक (n.) (abstract), पञ्चमी विभक्ति (Abl. 5), एकवचन (sg.); नञ्-समासपूर्वक (negated): ‘from lack of restraint/control’