Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 5
Jamadagni, Brahmasva, and Royal Coercion (धेनुहरण-प्रसङ्गः / ब्रह्मस्व-अपरिहार्यत्वम्)
Devanagari script
इत्युक्तस्तेन संक्रुद्धः स मन्त्रीकालचोदितः / बद्ध्वा तां गां दृढैः पाशैर्विचकर्ष बलान्वितः
Transliteration
ityuktastena saṃkruddhaḥ sa mantrīkālacoditaḥ / baddhvā tāṃ gāṃ dṛḍhaiḥ pāśairvicakarṣa balānvitaḥ
Translation
Hearing this, the minister—driven on by the force of Time—grew enraged. He bound the cow with tight ropes and, relying on his strength, dragged her away.
Word by Word
itithus
iti:
—
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय; quotative particle
uktaḥ(being) spoken to
uktaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootukta (प्रातिपदिक) < √vac (धातु)
Formकृदन्त; क्त-प्रत्यय (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nom.), एकवचन; ‘having been told/addressed’
tenaby him
tena:
Karaṇa (करण)
TypePronoun
Roottad (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, तृतीया (Instr.), एकवचन
saṃkruddhaḥenraged
saṃkruddhaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootsaṃkruddha (प्रातिपदिक) < saṃ-√krudh (धातु)
Formकृदन्त; क्त-प्रत्यय, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypePronoun
Roottad (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nom.), एकवचन
mantrīminister
mantrī:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmantrin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nom.), एकवचन
kālacoditaḥimpelled by time/fate
kālacoditaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootkāla + codita (प्रातिपदिक); codita < √cud (धातु)
Formसमास: तृतीया-तत्पुरुष (kālena coditaḥ); क्त-प्रत्यय, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; qualifying mantrī
baddhvāhaving tied
baddhvā:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Root√bandh (धातु)
Formकृदन्त; त्वा-प्रत्यय (absolutive/gerund), ‘having bound’
tāmher/that (cow)
tām:
Karma (कर्म)
TypePronoun
Roottad (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Acc.), एकवचन
gāmcow
gām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootgo (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Acc.), एकवचन
dṛḍhaiḥwith firm
dṛḍhaiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Rootdṛḍha (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, तृतीया (Instr.), बहुवचन; qualifying pāśaiḥ
pāśaiḥropes/nooses
pāśaiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootpāśa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (Instr.), बहुवचन
vicakarṣadragged away
vicakarṣa:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvi-√kṛṣ (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
balānvitaḥendowed with strength
balānvitaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootbala + anvita (प्रातिपदिक); anvita < anu-√i (धातु)
Formसमास: तृतीया-तत्पुरुष (balena anvitaḥ); क्त-प्रत्यय, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; qualifying subject