Shloka 23
Jamadagni, Brahmasva, and Royal Coercion (धेनुहरण-प्रसङ्गः / ब्रह्मस्व-अपरिहार्यत्वम्)
Devanagari script
पयस्विनीं विना वत्सं गृहीत्वा किङ्करैः सह / स पापस्तरसा राज्ञः सन्निधिं समुपागमत्
Transliteration
payasvinīṃ vinā vatsaṃ gṛhītvā kiṅkaraiḥ saha / sa pāpastarasā rājñaḥ sannidhiṃ samupāgamat
Translation
Leaving Payasvinī behind, he seized the calf along with the attendants; that sinful man hastened straight into the presence of the king.
Word by Word
पयस्विनीम्Payasvinī (the cow)
पयस्विनीम्:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootपयस्विनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
विनाwithout
विना:
Apādāna (अपादान)
TypeIndeclinable
Rootविना (अव्यय)
Formअव्यय, उपसर्गसदृश-निपात; ‘without’ (governs accusative)
वत्सम्the calf
वत्सम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवत्स (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
गृहीत्वाhaving taken
गृहीत्वा:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootग्रह् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive), अव्ययभाव; ‘having seized/taken’
किङ्करैःwith servants
किङ्करैः:
Sahakāraka/Karaṇa (सहकारक/करण)
TypeNoun
Rootकिङ्कर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन
सहtogether with
सह:
Sahakāraka (सहकारक)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formअव्यय, सहार्थक (with)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पापःsinful, wicked
पापः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपाप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; qualifying सः
तरसाwith speed
तरसा:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootतरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
राज्ञःof the king
राज्ञः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन
सन्निधिम्presence, vicinity
सन्निधिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसन्निधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
समुपागमत्approached, came near
समुपागमत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्+उप+आ+गम् (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपदम्