Shloka 2
Jamadagni, Brahmasva, and Royal Coercion (धेनुहरण-प्रसङ्गः / ब्रह्मस्व-अपरिहार्यत्वम्)
Devanagari script
प्रसह्य गां मे हरतो पापमाप्स्यसि दुर्मते / आयुर्जाने परिक्षीणं न चेदेतत्करिष्यति
Transliteration
prasahya gāṃ me harato pāpamāpsyasi durmate / āyurjāne parikṣīṇaṃ na cedetatkariṣyati
Translation
Fool of evil counsel! If you seize my cow by force, you will incur sin; I know your span of life is already waning—if you do not desist from this.
Word by Word
प्रसह्यforcibly
प्रसह्य:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootप्र-√सह् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund): ‘having forced/forcibly’
गाम्cow
गाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
मेmy/of me
मे:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी/चतुर्थी (Genitive/Dative), एकवचन; enclitic
हरतःof (you) taking away
हरतः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeAdjective
Rootहृ (धातु)
Formकृदन्त (शतृ-प्रत्यय, present active participle), पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; ‘of (you) taking away’
पापम्sin
पापम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपाप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आप्स्यसिyou will obtain/incur
आप्स्यसि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआप् (धातु)
Formलृट् (Simple Future), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
दुर्मतेO evil-minded one
दुर्मते:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootदुर्मति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन; बहुव्रीहिः (दुष्टा मतिः यस्य)
आयुःlifespan
आयुः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootआयुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
जानेI know
जाने:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootज्ञा (धातु)
Formलट् (Present), उत्तमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
परिक्षीणम्wasted/declined
परिक्षीणम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपरि-क्षी (धातु)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्यय), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; आयुः इति पदस्य विशेषणम्
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
चेत्if
चेत्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootचेत् (अव्यय)
Formशर्तार्थक-अव्यय (if)
एतत्this
एतत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
करिष्यतिwill do
करिष्यति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलृट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद