Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 16
Jamadagni, Brahmasva, and Royal Coercion (धेनुहरण-प्रसङ्गः / ब्रह्मस्व-अपरिहार्यत्वम्)
Devanagari script
ततः सवत्सां ता धेनुं बद्ध्वा पाशैर्दृढैर्नृपः / कशाभिरभिहन्यन्त चकृषुश्च निनीषया
Transliteration
tataḥ savatsāṃ tā dhenuṃ baddhvā pāśairdṛḍhairnṛpaḥ / kaśābhirabhihanyanta cakṛṣuśca ninīṣayā
Translation
Then, having bound that cow along with her calf with strong ropes, they dragged her while striking her with whips, wishing to take her away.
Word by Word
ततःthen
ततः:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; काल/क्रमवाचक (then/thereupon)
सवत्साम्with her calf
सवत्साम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसवत्स (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारय: स + वत्स (with calf)
ताम्that (her)
ताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
धेनुम्cow
धेनुम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootधेनु (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
बद्ध्वाhaving tied
बद्ध्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootबन्ध् (धातु) + त्वा (क्त्वा)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive); ‘having bound’
पाशैःwith ropes/nooses
पाशैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootपाश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन
दृढैःfirm/strong
दृढैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootदृढ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; विशेषण of पाशैः
नृपःthe king
नृपः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
कशाभिःwith whips
कशाभिः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootकशा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
अभिहन्यन्तthey beat
अभिहन्यन्त:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootहन् (धातु) उपसर्ग-अभि + लङ्
Formलङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद; ‘they struck/beat’
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
चकृषुःthey dragged
चकृषुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृष् (धातु) + लिट्/परस्मैपद
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद; ‘they dragged/pulled’
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
निनीषयाwith the intention (to take away)
निनीषया:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootनी (धातु) + इष्य (इच्छार्थक) → निनीषा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; भाववाचक/इच्छा (desire/intention)