Shloka 63
Rāja-prabodhana and Prātaḥ-kṛtya
Awakening of the King and Morning Observances
Devanagari script
वसिष्ठ उवाच एवमुक्तस्ततोराज्ञा स मन्त्री विधिचोदितः / निवृत्य प्रययौ शीघ्रं जमदग्नेरथाश्रमम्
Transliteration
vasiṣṭha uvāca evamuktastatorājñā sa mantrī vidhicoditaḥ / nivṛtya prayayau śīghraṃ jamadagnerathāśramam
Translation
Vasiṣṭha said: Thus addressed by the king, the minister, urged on by the ordinance of dharma, turned back and swiftly set out for Jamadagni’s hermitage.
Word by Word
वसिष्ठःVasiṣṭha
वसिष्ठः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवसिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
एवम्thus
एवम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (thus/in this manner)
उक्तःhaving been instructed
उक्तः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootउक्त (प्रातिपदिक; √वच् धातु, क्त-प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (having been told)
ततःthen
ततः:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; अपादान/क्रमवाचक (then/thereupon)
राज्ञाby the king
राज्ञा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
मन्त्रीminister
मन्त्री:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमन्त्रिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
विधि-चोदितःprompted by duty
विधि-चोदितः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootविधि (प्रातिपदिक) + चोदित (प्रातिपदिक; √चुद् धातु, क्त-प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तत्पुरुषः (विधिना चोदितः = urged by rule/duty)
निवृत्यhaving returned
निवृत्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Root√वृत् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund); उपसर्ग: नि; अर्थः 'having returned/turned back'
प्रययौwent forth
प्रययौ:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√या (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; उपसर्ग: प्र
शीघ्रम्quickly
शीघ्रम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootशीघ्र (प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् प्रयोगः; क्रियाविशेषण (adverb: quickly)
जमदग्नेःof Jamadagni
जमदग्नेः:
Shashthi-sambandha (षष्ठीसम्बन्ध)
TypeNoun
Rootजमदग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रमसूचक (then)
आश्रमम्hermitage
आश्रमम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootआश्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन