Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 40
Rāja-prabodhana and Prātaḥ-kṛtya
Awakening of the King and Morning Observances
Devanagari script
ब्रह्मस्वं नापहर्त्तव्यमापद्यपि कथञ्चन / ब्रह्मस्वसदृशं लोके दुर्जरं नेह विद्यते
Transliteration
brahmasvaṃ nāpaharttavyamāpadyapi kathañcana / brahmasvasadṛśaṃ loke durjaraṃ neha vidyate
Translation
A Brahmin’s property must never be seized, not even in calamity; for nothing in this world is so hard to endure as brahmasva.
Word by Word
ब्रह्मस्वम्Brahmin’s property
ब्रह्मस्वम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootब्रह्मस्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (ब्रह्मणः स्वम् = property of a Brahmin)
नnot
न:
निषेध (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय (negation particle)
अपहर्तव्यम्should not be taken away
अपहर्तव्यम्:
विधेय/भाव (Predicate obligation/विधेय)
TypeVerb
Rootअप-हृ (धातु) → अपहर्तव्य (कृदन्त)
Formतव्यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive/obligatory passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विधेय (ought not to be taken away)
आपदिin calamity
आपदि:
अधिकरण (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootआपद् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन
अपिeven
अपि:
सम्बन्ध/निपात (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अपि = even/also (emphatic particle)
कथञ्चनin any manner
कथञ्चन:
क्रियाविशेषण (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootकथञ्चन (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकार/उपाय-निषेधार्थ (in any way/at all)
ब्रह्मस्वसदृशम्similar to Brahmin’s property
ब्रह्मस्वसदृशम्:
विशेषण (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootब्रह्मस्व (प्रातिपदिक) + सदृश (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; तत्पुरुषः (ब्रह्मस्वस्य सदृशम् = similar to Brahmin’s property)
लोकेin the world
लोके:
अधिकरण (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन
दुर्जरम्hard to endure
दुर्जरम्:
विशेषण (Predicate adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदुर्जर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; ‘दुर्’ उपसर्गयुक्त (hard to digest/endure)
नnot
न:
निषेध (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय
इहhere
इह:
देशाधिकरण (Adverbial locative/देश)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय (locative adverb)
विद्यतेexists
विद्यते:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootविद् (धातु)
Formलट् (Present/वर्तमान); आत्मनेपद; प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन