Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 31
Rāja-prabodhana and Prātaḥ-kṛtya
Awakening of the King and Morning Observances
Devanagari script
इत्येवं चिन्तयानं तं पश्चादभ्येत्य पार्थिवम् / चन्द्रगुप्तो ऽब्रवीन्मन्त्री कृताञ्जलि पुटस्तदा
Transliteration
ityevaṃ cintayānaṃ taṃ paścādabhyetya pārthivam / candragupto 'bravīnmantrī kṛtāñjali puṭastadā
Translation
As the king pondered thus, the minister Candragupta approached from behind and then spoke with palms joined in reverence.
Word by Word
इतिthus
इति:
सम्बन्धसूचक
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक/इत्यादि-निर्देशक अव्यय (quotative particle)
एवम्in this way
एवम्:
क्रियाविशेषण (adverbial)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formप्रकारवाचक अव्यय (adverb of manner)
चिन्तयानम्thinking/pondering
चिन्तयानम्:
कर्म (Object of अभ्येत्य/approached one)
TypeVerb
Rootचिन्तय् (धातु) → चिन्तयत् (शतृ)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘चिन्तयन्तम्’ (acc.)
तम्him
तम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
पश्चात्afterwards
पश्चात्:
कालाधिकरण (temporal)
TypeIndeclinable
Rootपश्चात् (अव्यय)
Formकाल/क्रमवाचक अव्यय (afterwards)
अभ्येत्यhaving approached
अभ्येत्य:
पूर्वकालक्रिया (absolutive; prior action)
TypeVerb
Rootअभि+इ (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (gerund); ‘having approached’
पार्थिवम्the king
पार्थिवम्:
कर्म (Object of अभ्येत्य)
TypeNoun
Rootपार्थिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘राजानम्’ (king)
चन्द्रगुप्तःChandragupta
चन्द्रगुप्तः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootचन्द्रगुप्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; व्यक्तिनाम
अब्रवीत्said/spoke
अब्रवीत्:
क्रिया (Verbal predicate)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलङ् (Imperfect/अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
मन्त्रीthe minister
मन्त्री:
कर्ता (appositional)
TypeNoun
Rootमन्त्रिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपपद-विशेषणरूपेण कर्तृपदस्य (apposition to चन्द्रगुप्तः)
कृत-अञ्जलि-पुटःwith hands folded (in reverence)
कृत-अञ्जलि-पुटः:
विशेषण (qualifier of चन्द्रगुप्तः/मन्त्री)
TypeAdjective
Rootकृत (कृदन्त, कृ-धातु क्त) + अञ्जलि (प्रातिपदिक) + पुट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘कृतः अञ्जलिपुटः येन’ इति (instrumental sense) बहुधा बहुव्रीहिरपि; here treated as तत्पुरुष (कृतः अञ्जलिपुटः) used adjectivally
तदाthen
तदा:
कालाधिकरण (temporal)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (then)