Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 59
Jāmadagnya-Rāmasya Tapaścaraṇam
The Austerities of Rama Jamadagnya
Devanagari script
विरुद्धलोकाचरणः शंभुस्तस्य वितुष्टये / प्रतपत्यबुधो मर्त्त्यस्त्वां विना कः मुदुर्मते
Transliteration
viruddhalokācaraṇaḥ śaṃbhustasya vituṣṭaye / pratapatyabudho marttyastvāṃ vinā kaḥ mudurmate
Translation
Śambhu moves against the ways of the world; to please Him, dull-witted one, what ignorant mortal besides you would burn in such austerity?
Word by Word
विरुद्धलोकाचरणःwhose conduct is contrary to the world
विरुद्धलोकाचरणः:
Karta (कर्ता/Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootविरुद्ध + लोक + आचरण (प्रातिपदिक); विरुद्ध-लोक-आचरण
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘लोकस्य (जनस्य) विरुद्धम् आचरणम् यस्य’ = ‘whose conduct is opposed to people/the world’
शंभुःŚambhu (Śiva)
शंभुः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootशंभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन
वितुष्टयेfor (his) satisfaction
वितुष्टये:
Sampradana (सम्प्रदान/Dative of purpose)
TypeNoun
Rootवितुष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (Dative), एकवचन; purpose ‘for satisfaction’
प्रतपतिpractises austerity/torments oneself
प्रतपति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootतप् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद; with प्र- उपसर्ग
अबुधःunwise
अबुधः:
Karta (कर्ता/Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootअबुध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; qualifies मर्त्यः
मर्त्यःa mortal
मर्त्यः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमर्त्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
त्वाम्you
त्वाम्:
Karma (कर्म/Object; with विनाऽ)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन
विनाwithout
विना:
Apadana (अपादान/Ablative sense ‘without’)
TypeIndeclinable
Rootविना (अव्यय)
Formउपसर्गसदृश-अव्यय/पूर्वपद (preposition-like indeclinable) governing द्वितीया (Accusative)
कःwho?
कः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; interrogative pronoun
मुदुर्मतेO dull-minded one
मुदुर्मते:
Sambodhana (सम्बोधन/Address)
TypeNoun
Rootमुदु + मति (प्रातिपदिक); मुदुर्मति
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; कर्मधारय: ‘मुदुः (dull) मति: यस्य’ → ‘dull-witted’ (as address)