Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 58
रामस्य हिमवद्गमनम्
Rama’s Journey to Himavat
Devanagari script
समन्तात्प्रतिसंसक्ततरुवेत्रवतां शनैः / दृष्ट्वा जनैरनासाद्यो महाराजाधिराजवत्
Transliteration
samantātpratisaṃsaktataruvetravatāṃ śanaiḥ / dṛṣṭvā janairanāsādyo mahārājādhirājavat
Translation
As trees and creepers close in all around, little by little, he appears to people unapproachable—like an emperor, the king over kings.
Word by Word
समन्तात्on all sides, all around
समन्तात्:
Adhikarana (अधिकरण/Locative sense)
TypeIndeclinable
Rootसमन्तात् (अव्यय)
Formअव्यय; उपसर्गार्थक/क्रियाविशेषण (adverb): ‘चारितः/सर्वतः’
प्रति-संसक्त-तरु-वेत्र-वताम्of those possessing trees and canes closely clinging/entangled (around)
प्रति-संसक्त-तरु-वेत्र-वताम्:
Hetu/Upapada-sambandha (हेतु/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootप्रति (अव्यय/उपसर्ग) + संसक्त (कृदन्त; √सञ्ज्/ससज्, क्त) + तरु (प्रातिपदिक) + वेत्र (प्रातिपदिक) + वत् (प्रातिपदिक/मतुप्-प्रत्ययार्थ)
Formपुंलिङ्ग (समूह/जनसम्बन्ध), षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन; समासः—तत्पुरुष; ‘-वत्’ = ‘युक्त/सम्पन्न’ (possessing)
शनैःslowly, gradually
शनैः:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootशनैः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb): ‘मन्दं/धीरेण’
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Root√दृश् (धातु) + त्वा (क्त्वा)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive): ‘having seen’
जनैःby people
जनैः:
Kartr-karana (कर्तृ-करण/Agent-instrument)
TypeNoun
Rootजन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन
अनासाद्यःunapproachable, not to be reached
अनासाद्यः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootअन्-आ-√सद् (धातु) + यत् (ण्यत्/यत्) → आसाद्य (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; नकारान्त-निषेध (negative); कृदन्त-विशेषण: ‘आसाद्य’ = attainable/approachable
महा-राज-अधिराज-वत्like an emperor over great kings
महा-राज-अधिराज-वत्:
Upamana (उपमान/Simile)
TypeIndeclinable
Rootमहा (प्रातिपदिक) + राज (प्रातिपदिक) + अधिराज (प्रातिपदिक) + वत् (अव्यय/तुल्यवाचक)
Formअव्यय; उपमानवाचक (simile marker) ‘-वत्’ = ‘इव’