Shloka 73
Rāma’s Service to Parents and Departure to Visit the Paternal Grandparents
Pitāmaha-gṛha-gamana
Devanagari script
प्राह नाधिगताशङ्कं राममालोक्य सादरम् / श्रुणु वत्स वचो मह्य यत्त्वां वक्ष्यामि सांप्रतम्
Transliteration
prāha nādhigatāśaṅkaṃ rāmamālokya sādaram / śruṇu vatsa vaco mahya yattvāṃ vakṣyāmi sāṃpratam
Translation
Gazing upon Rama, free of doubt, with reverence, he spoke: “My child, listen to my words—what I shall tell you now.”
Word by Word
प्राहsaid/spoke
प्राह:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र+अह् (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्शभूत), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular); परस्मैपदम्
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध/negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय (negative particle)
अधिगत-आशङ्कम्one whose doubt had not arisen / without apprehension
अधिगत-आशङ्कम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootअधिगत (कृदन्त; अधि+गम् धातु) + आशङ्का (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), द्वितीया (accusative), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (अधिगता आशङ्का यस्य तत्)
रामम्Rama
रामम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), द्वितीया (accusative), एकवचन
आलोक्यhaving looked at/seen
आलोक्य:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootआ+लोक् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभावः; ‘having seen’
सादरम्respectfully
सादरम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeAdjective
Rootसादर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (adverbially: respectfully)
श्रुणुlisten
श्रुणु:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formलोट् (imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपदम्
वत्सdear child
वत्स:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootवत्स (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (vocative/सम्बोधन), एकवचन
वचःwords/speech
वचः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (accusative), एकवचन
मह्यto me
मह्य:
Sampradāna (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootअहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formचतुर्थी (dative), एकवचन; रूपम्: मह्यम्/मह्य (to me)
यत्which/that (what)
यत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)
त्वाम्you
त्वाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया (accusative), एकवचन
वक्ष्यामिI will tell
वक्ष्यामि:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलृट् (simple future), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपदम्
सांप्रतम्now/at present
सांप्रतम्:
Kālādhi karaṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसांप्रतम् (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formकालवाचक अव्यय (temporal adverb)