Shloka 44
Rāma’s Service to Parents and Departure to Visit the Paternal Grandparents
Pitāmaha-gṛha-gamana
Devanagari script
रोमन्थतः परामृष्टियूथ साक्षिकमुत्प्रदैः / प्रारब्धताण्डवं केकीमयूरैर्मधुरस्वरैः
Transliteration
romanthataḥ parāmṛṣṭiyūtha sākṣikamutpradaiḥ / prārabdhatāṇḍavaṃ kekīmayūrairmadhurasvaraiḥ
Translation
Herds that ruminated, bearing witness to gentle caresses, and sweet-voiced kekī peacocks that had begun their tāṇḍava dance—thus the hermitage grew more enchanting.
Word by Word
रोमन्थतःfrom chewing the cud
रोमन्थतः:
Apadana/Hetu (अपादान/हेतु)
TypeNoun
Rootरोमन्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (अपादान), एकवचन; ‘from rumination/chewing the cud’ (ablative)
परामृष्टि-यूथम्a herd (that is) being stroked/handled
परामृष्टि-यूथम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपरामृष्टि (प्रातिपदिक) + यूथ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (परामृष्टिः=स्पर्शः/संस्पर्शः; ‘a herd being stroked/handled’)
साक्षिकम्as if with witnesses
साक्षिकम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसाक्षिन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्—‘with witnesses; as if witnessed’
उत्प्रदैःby the leaping (ones)
उत्प्रदैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootउत्प्रद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन; विशेषणम्—‘leaping/springing’
प्रारब्ध-ताण्डवम्a dance that has begun
प्रारब्ध-ताण्डवम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्रारब्ध (कृदन्त/प्रातिपदिक) + ताण्डव (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—कर्मधारयः (‘begun dance’)
केकी-मयूरैःby peacocks
केकी-मयूरैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootकेकी (प्रातिपदिक) + मयूर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन; समासः—कर्मधारयः (केकी एव मयूराः)
मधुर-स्वरैःwith sweet voices
मधुर-स्वरैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootमधुर (प्रातिपदिक) + स्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन; समासः—कर्मधारयः; विशेषणम् (स्वराः मधुराः)