Shloka 42
Rāma’s Service to Parents and Departure to Visit the Paternal Grandparents
Pitāmaha-gṛha-gamana
Devanagari script
प्रसूनजलसंपूर्मपात्रहस्ताभिरन्तरा / शोभितं मुनिकल्याभिश्चरन्तीभिरितस्ततः
Transliteration
prasūnajalasaṃpūrmapātrahastābhirantarā / śobhitaṃ munikalyābhiścarantībhiritastataḥ
Translation
Sage-maidens moved to and fro, vessels in hand filled with flowers and water; by them, even the inner reaches of the forest were made radiant.
Word by Word
प्रसून-जला-सम्पूर्ण-पात्र-हस्ताभिःby (women) with hands holding vessels filled with flowers and water
प्रसून-जला-सम्पूर्ण-पात्र-हस्ताभिः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootप्रसून (प्रातिपदिक) + जल (प्रातिपदिक) + सम्पूर्ण (प्रातिपदिक/कृदन्त) + पात्र (प्रातिपदिक) + हस्त (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन; (स्त्री-समूहः) ‘हस्त’ इत्यस्य तृतीया बहुवचन-रूपेण प्रयोगः
अन्तराin between, within
अन्तरा:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअन्तरा (अव्यय)
Formअव्यय, क्रियाविशेषण (adverb: ‘in between/within’)
शोभितम्beautified
शोभितम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootशुभ् (धातु) → शोभित (कृदन्त, क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्तः
मुनि-कल्याभिःby the maidens of sages
मुनि-कल्याभिः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक) + कल्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन
चरन्तीभिःmoving about
चरन्तीभिः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootचर् (धातु) → चरन्ती (कृदन्त, शतृ/वर्तमान-कृदन्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन; वर्तमानकाले कर्तरि कृदन्तः (present active participle: ‘walking/moving’)
इतस्from here, this way
इतस्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootइतस् (अव्यय)
Formअव्यय, दिशावाचक (directional adverb: ‘from here/this way’)
ततःfrom there, then
ततः:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय, दिशावाचक/क्रमवाचक (adverb: ‘from there/then’)