Shloka 16
Rāma’s Service to Parents and Departure to Visit the Paternal Grandparents
Pitāmaha-gṛha-gamana
Devanagari script
क्षणार्द्धमपि शक्ताः स्थो न विना पुत्रदर्शनम् / तस्मात्पितामह गृहे न चिरात्स्थातुमर्हसि
Transliteration
kṣaṇārddhamapi śaktāḥ stho na vinā putradarśanam / tasmātpitāmaha gṛhe na cirātsthātumarhasi
Translation
Without the sight of our son we cannot endure even half a moment; therefore you should not remain long in your grandfather’s house.
Word by Word
क्षण-अर्द्धम्half a moment
क्षण-अर्द्धम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootक्षण + अर्द्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी/तत्पुरुषार्थः (क्षणस्य अर्द्धम्)
अपिeven
अपि:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle: even)
शक्ताःable
शक्ताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootशक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; √शक्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past participle)
स्थःyou (pl.) are / can remain
स्थः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formलट् (Present/वर्तमान), मध्यमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद (स्थ = स्थथ/स्थ)
नnot
न:
Pratishedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
विनाwithout
विना:
Apadana/Viśeṣaṇa (अपादान/विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootविना (अव्यय)
Formउपपद-अव्यय (preposition-like indeclinable)
पुत्र-दर्शनम्seeing the son
पुत्र-दर्शनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपुत्र + दर्शन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (पुत्रस्य दर्शनम्)
तस्मात्therefore
तस्मात्:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतस्मात् इति तद्धित/सर्वनामरूपेण हेत्वर्थे अव्ययीभूतम् (ablative used adverbially: therefore)
पितामहO grandfather
पितामह:
Sambodhana (संबोधन)
TypeNoun
Rootपितामह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
गृहेin the house
गृहे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootगृह (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
नnot
न:
Pratishedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
चिरात्for long
चिरात्:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootचिर (प्रातिपदिक)
Formपञ्चमी (Ablative/पञ्चमी) एकवचनरूपेण अव्ययीभूतम्; कालवाचक-अव्यय (for long)
स्थातुम्to stay
स्थातुम्:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (Infinitive/तुमुन्)
अर्हसिyou ought / you are fit
अर्हसि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअर्ह् (धातु)
Formलट् (Present), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद