Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 65
Nakṣatra-Śrāddha (Ancestral Rites Connected with Asterisms) — नक्षत्रश्राद्धम्
Devanagari script
कृत्स्नं यथावत्समुपैति तत्परस्तथैव भूयः प्रलयत्वमात्मनः / प्रत्याहरेद्योगपथं न यो द्विजो न सर्वपार क्रमपारगोचरः
Transliteration
kṛtsnaṃ yathāvatsamupaiti tatparastathaiva bhūyaḥ pralayatvamātmanaḥ / pratyāharedyogapathaṃ na yo dvijo na sarvapāra kramapāragocaraḥ
Translation
The twice-born who is wholly intent attains the whole in due order, and likewise again reaches within himself the state of pralaya. But the brahmin who does not practice pratyāhāra on the path of yoga cannot reach the far shore, nor the goal beyond all stages.
Word by Word
कृत्स्नम्the whole, entirety
कृत्स्नम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकृत्स्न (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
यथावत्properly, as it is
यथावत्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootयथावत् (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
समुपैतिapproaches, attains
समुपैति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootउप-इ (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; उपसर्ग: सम्+उप
तत्परःintent on that, devoted
तत्परः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootतत्+पर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifier)
तथाthus
तथा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण
एवindeed, just
एव:
Sambandha/Emphasis (निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle)
भूयःagain, further
भूयः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootभूयस् (प्रातिपदिक/अव्ययप्राय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (again/further)
प्रलयत्वम्state of dissolution
प्रलयत्वम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्रलयत्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
आत्मनःof oneself
आत्मनः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन
प्रत्याहरेत्should withdraw
प्रत्याहरेत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्रति-आ-हृ (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; उपसर्ग: प्रति+आ
योगपथम्the path of yoga
योगपथम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयोग+पथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
नnot
न:
Negation (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध-निपात (negation particle)
यःwho
यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धवाचक-सर्वनाम (relative pronoun)
द्विजःa twice-born (brahmin)
द्विजः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
नnot
न:
Negation (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध-निपात
सर्वपारःhaving reached the far end of all
सर्वपारः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसर्व+पार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
क्रमपारगोचरःwhose range is the far end of the stages
क्रमपारगोचरः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootक्रम+पार+गोचर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण; (क्रमस्य पारस्य गोचरः)