Shloka 15
Śrāddha-kalpa: Dāna-phala-nirdeśa
Gifts in Śrāddha and Their Fruits
Devanagari script
अप्सरोभिः परिवृतं कामगं सुमनोजवम् / वसेत्स तु विमानाग्रे स्तूयमानः समन्ततः
Transliteration
apsarobhiḥ parivṛtaṃ kāmagaṃ sumanojavam / vasetsa tu vimānāgre stūyamānaḥ samantataḥ
Translation
Surrounded by apsarās, moving at will and swift as the mind, he dwells at the fore of the vimāna, praised from every side.
Word by Word
अप्सरोभिःby/with apsarases
अप्सरोभिः:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootअप्सरस् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/तृतीया), बहुवचन; instrument/association
परिवृतम्surrounded
परिवृतम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeVerb
Rootपरि + वृ (धातु)
Formक्त-प्रत्यय (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; here as adjective of (सः) / विमानम् contextually ‘surrounded’
कामगम्moving at will
कामगम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootकाम (प्रातिपदिक) + ग (कृदन्त-प्रातिपदिक, √गम्)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; विशेषण (of विमानम्/सः); समासः—तत्पुरुष (कामेन गच्छति/यत्रेच्छा तत्र गच्छति)
सुमनोजवम्very swift as thought
सुमनोजवम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootसु (अव्यय) + मनस् (प्रातिपदिक) + जव (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; विशेषण; समासः—तत्पुरुष/कर्मधारय-सदृश (मनोजव = मनसः जवः; सु- उपसर्गेण अतिशय)
वसेत्should dwell
वसेत्:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootवस् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘should dwell’
सःhe
सः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; pronoun subject
तुindeed/and
तु:
सम्बन्ध/वाक्य-सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle)
विमानाग्रेat the front of the aerial car
विमानाग्रे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootविमान (प्रातिपदिक) + अग्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (विमानस्य अग्रे)
स्तूयमानःbeing praised
स्तूयमानः:
कर्ता (Karta/Subject qualifier)
TypeVerb
Rootस्तु (धातु)
Formशानच्/मान-प्रत्यय (present passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; agrees with सः
समन्ततःon all sides
समन्ततः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootसमन्ततः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)