Shloka 70
Śrāddha-kalpa: Dāna-phala, Medhya/Amedhya Dravya, and Uparāga
Eclipse) Observances (श्राद्धकल्पः—दानफल-मेध्यामेध्य-उपरागविधिः
Devanagari script
प्रातर्गृहाद्दक्षिणपश्चिमेन गत्वा चेषुक्षेपमात्रं पदं वै / कुर्यात्पुरीषं हि शिरो ऽवगुण्ठ्य न वै स्पृशेज्जातु शिरः करेण
Transliteration
prātargṛhāddakṣiṇapaścimena gatvā ceṣukṣepamātraṃ padaṃ vai / kuryātpurīṣaṃ hi śiro 'vaguṇṭhya na vai spṛśejjātu śiraḥ kareṇa
Translation
In the morning, go from the house toward the southwest and step forward the distance of an arrow’s cast. Cover the head while relieving oneself, and never touch the head with the hand.
Word by Word
प्रातर्in the morning
प्रातर्:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeIndeclinable
Rootप्रातर् (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
गृहात्from the house
गृहात्:
अपादान (Apādāna)
TypeNoun
Rootगृह (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन
दक्षिणपश्चिमेनby the south-west (direction)
दक्षिणपश्चिमेन:
करण (Karaṇa)
TypeNoun
Rootदक्षिण + पश्चिम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन; दिशाद्वन्द्व (copulative of directions)
गत्वाhaving gone
गत्वा:
क्रियाविशेषण (Kriyā-viśeṣaṇa)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund/absolutive), पूर्वक्रिया
चand
च:
सम्बन्ध (Sambandha)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
इषुक्षेपमात्रम्(a distance) only as far as an arrow-throw
इषुक्षेपमात्रम्:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootइषु + क्षेप + मात्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (इषोः क्षेपः = arrow-throw) + मात्र (measure)
पदम्a step/space
पदम्:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootपद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन
वैindeed
वै:
सम्बन्ध (Sambandha)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक-अव्यय (emphatic particle)
कुर्यात्should do
कुर्यात्:
क्रिया (Kriyā)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
पुरीषम्excrement
पुरीषम्:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootपुरीष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन
हिindeed/for
हि:
सम्बन्ध (Sambandha)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formहेतौ/निश्चये-अव्यय (particle: for/indeed)
शिरःthe head
शिरः:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootशिरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (शिरस्-शब्द)
अवगुण्ठ्यhaving covered/veiled
अवगुण्ठ्य:
क्रियाविशेषण (Kriyā-viśeṣaṇa)
TypeVerb
Rootअव + गुण्ठ् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund/absolutive)
नnot
न:
सम्बन्ध (Sambandha)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation)
वैindeed
वै:
सम्बन्ध (Sambandha)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक-अव्यय (emphatic particle)
स्पृशेत्should touch
स्पृशेत्:
क्रिया (Kriyā)
TypeVerb
Rootस्पृश् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
जातुever
जातु:
सम्बन्ध (Sambandha)
TypeIndeclinable
Rootजातु (अव्यय)
Formकाल/निषेध-सम्बद्ध-अव्यय (ever/at any time; used with negation)
शिरःthe head
शिरः:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootशिरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन
करेणwith the hand
करेण:
करण (Karaṇa)
TypeNoun
Rootकर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन