Shloka 18
Śrāddha-kalpa: Amarakantaka–Tīrtha-Māhātmya and Akṣaya Pitṛ-Tarpaṇa
Devanagari script
वैलाटशिखरे युक्त्वा दिव्यं चक्षुः प्रवर्तते / अधृष्यश्चैव भूतानां देववच्चरते महीम्
Transliteration
vailāṭaśikhare yuktvā divyaṃ cakṣuḥ pravartate / adhṛṣyaścaiva bhūtānāṃ devavaccarate mahīm
Translation
Established upon the peak of Vailāṭa, the divine eye comes into play. Unassailable to beings, he roams the earth like a god.
Word by Word
वैलाट-शिखरेon the Vailāṭa peak
वैलाट-शिखरे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootवैलाट (प्रातिपदिक) + शिखर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; तत्पुरुष-समास (वैलाटस्य शिखरम्)
युक्त्वाhaving joined/attained
युक्त्वा:
Kriya (क्रिया; पूर्वकर्म)
TypeVerb
Rootयुज् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund), पूर्वकालिक क्रिया; धातु: युज् (योजने)
दिव्यम्divine
दिव्यम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदिव्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (चक्षुः)
चक्षुःeye/vision
चक्षुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootचक्षुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
प्रवर्ततेfunctions/comes into operation
प्रवर्तते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र√वृत् (धातु)
Formलट्-लकार (वर्तमान), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
अधृष्यःinvincible/untouchable
अधृष्यः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअधृष्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (अन्तर्निहितः कर्ता)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय (particle of emphasis)
भूतानाम्of beings
भूतानाम्:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootभूत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन
देववत्like a god
देववत्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootदेववत् (प्रातिपदिक/अव्ययवत्-प्रयोग)
Formउपमानार्थक-अव्यय (indeclinable in -वत्, ‘like’)
चरतेmoves/roams
चरते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootचर् (धातु)
Formलट्-लकार (वर्तमान), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
महीम्the earth
महीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमही (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन