Shloka 18

Devanagari script

रक्ष:पतिस्तदवलोक्य निकुम्भकुम्भ- धूम्राक्षदुर्मुखसुरान्तकनरान्तकादीन् । पुत्रं प्रहस्तमतिकायविकम्पनादीन् सर्वानुगान् समहिनोदथ कुम्भकर्णम् ॥ १८ ॥

Transliteration

rakṣaḥ-patis tad avalokya nikumbha-kumbha- dhūmrākṣa-durmukha-surāntaka-narāntakādīn putraṁ prahastam atikāya-vikampanādīn sarvānugān samahinod atha kumbhakarṇam

Translation

Seeing the turmoil caused by the monkey soldiers, Rāvaṇa, lord of the rākṣasas, summoned Nikumbha, Kumbha, Dhūmrākṣa, Durmukha, Surāntaka, Narāntaka and others, along with his son Indrajit. Then he called Prahasta, Atikāya, Vikampana, and finally Kumbhakarṇa, urging all his followers to wage war against the enemy.

Synonyms

• रक्षः-पतिः: the lord of rākṣasas (Rāvaṇa)
• रक्षः-पतिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रक्षस् (प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (षष्ठी: 'of the rākṣasas'); प्रथमा, एकवचन; पुल्लिङ्ग

• तत्: then; that
• तत्: Sambandha (सम्बन्धः/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय-प्रयोगः (adverbial: 'then/that'); सर्वनाम-नपुंसक एकवचन रूपम्

• अवलोक्य: having seen
• अवलोक्य: Purvakala (पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: लोक् (धातु) + अव (उपसर्ग)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), 'having seen/observed'

• निकुम्भ-कुम्भ-धूम्राक्ष-दुर्मुख-सुरान्तक-नरान्तक-आदीन्: Nikumbha, Kumbha, Dhūmrākṣa, Durmukha, Surāntaka, Narāntaka, and others
• निकुम्भ-कुम्भ-धूम्राक्ष-दुर्मुख-सुरान्तक-नरान्तक-आदीन्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: निकुम्भ (प्रातिपदिक) + कुम्भ (प्रातिपदिक) + धूम्राक्ष (प्रातिपदिक) + दुर्मुख (प्रातिपदिक) + सुरान्तक (प्रातिपदिक) + नरान्तक (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: समुच्चयार्थ-समासः (नामसमाहारः; 'Nikumbha, Kumbha, ... and others'); द्वितीया, बहुवचन; पुल्लिङ्ग

• पुत्रम्: (his) son
• पुत्रम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया, एकवचन; पुल्लिङ्ग

• प्रहस्तम्: Prahasta
• प्रहस्तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रहस्त (प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया, एकवचन; पुल्लिङ्ग; पुत्रस्य विशेषण-नाम (apposition)

• अतिकाय-विकम्पन-आदीन्: Atikāya, Vikampana, and others
• अतिकाय-विकम्पन-आदीन्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अतिकाय (प्रातिपदिक) + विकम्पन (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: समुच्चयार्थ-समासः; द्वितीया, बहुवचन; पुल्लिङ्ग

• सर्व-अनुगान्: all followers; all attendants
• सर्व-अनुगान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + अनुग (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समासः ('all followers'); द्वितीया, बहुवचन; पुल्लिङ्ग

• समहिनोत्: sent forth; dispatched
• समहिनोत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: हन् (धातु) + सम् (उपसर्ग)
• Form: लङ् (imperfect/past), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• अथ: then; and
• अथ: Sambandha (सम्बन्धः)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय, अनुक्रम/समुच्चयार्थक (particle: 'then/and')

• कुम्भकर्णम्: Kumbhakarṇa
• कुम्भकर्णम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कुम्भकर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया, एकवचन; पुल्लिङ्ग

Characters & Entities

• Rāvaṇa
• Nikumbha
• Kumbha
• Dhūmrākṣa
• Durmukha
• Surāntaka
• Narāntaka
• Prahasta
• Atikāya
• Vikampana
• Kumbhakarṇa

FAQs

Why does Ravana summon Kumbhakarna in the Srimad Bhagavatam?

Because the battle situation worsens for Laṅkā, Rāvaṇa gathers his chief commanders and calls Kumbhakarṇa for support, showing his reliance on brute force when adharma is threatened.

Who are Nikumbha, Kumbha, Dhūmrākṣa, Durmukha, Surāntaka, and Narāntaka mentioned in this verse?

They are prominent Rākṣasa leaders in Rāvaṇa’s forces, listed here as part of the commanders he summons to oppose Lord Rāma’s campaign.

What is the practical lesson of this shloka for modern life?

When one stands on adharma, crises lead to frantic dependence on power and allies; the Bhagavatam’s Rāma narrative encourages choosing dharma and devotion rather than escalating conflict through ego and force.