Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 11

Sukta 3

त्रिर्यातुधानः प्रसितिं त एत्वृतं यो अग्ने अनृतेन हन्ति । तमर्चिषा स्फूर्जयन् जातवेदः समक्षमेनं गृणते नि युङ्ग्धि

trír yātudhā́naḥ prásitiṃ ta etv ṛtáṃ yó agne ánṛtena hánti | tám arcíṣā sphū́rjayan jātavedo samákṣam enaṃ gṛṇaté ní yuṅgdhi ||

Thrice let the Yātudhāna pass into thy noose, he who, O Agni, smiteth ṛta with untruth. Him, flashing with thy flame, O Jātavedas, bind down in open sight, for the singer who extolleth thee.

त्रिःthrice
त्रिः:
विशेषण (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक) → त्रिः (अव्यय)
यातुlet (him/it) go
यातु:
क्रिया
TypeVerb
Rootया (धातु, 2P ‘to go’) → यातु (लोट्)
धानःthe placer/one who sets (i.e., the sorcerer/agent)
धानः:
कर्तृ (यातु-क्रियायाः)
TypeNoun/Adjective
Rootधा (धातु ‘to put/place’) → धान (कृदन्त-प्रातिपदिक) → धानः
प्रसितिम्the sending/impulsion; the directed course
प्रसितिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootप्र-√सि/से (धातु ‘to bind/fasten/drive’; noun formation) → प्रसिति (स्त्री) → प्रसितिम्
तेof you/your
ते:
सम्बन्ध (प्रसितिम्-सम्बन्धः)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम) → ते
एतुlet it come
एतु:
क्रिया
TypeVerb
Rootइ (धातु, 2P ‘to go’) → एतु (लोट्)
ऋतम्truth; cosmic order
ऋतम्:
कर्म (हन्ति-क्रियायाः)
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक)
यःwho
यः:
कर्तृ (हन्ति-क्रियायाः)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम) → यः
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
अनृतेनby falsehood
अनृतेन:
करण
TypeNoun
Rootअनृत (प्रातिपदिक)
हन्तिstrikes; harms
हन्ति:
क्रिया
TypeVerb
Rootहन् (धातु, 2P ‘to strike/kill’) → हन्ति
तम्him
तम्:
कर्म (स्फूर्जयन्/नि युङ्ग्धि-क्रिययोः)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम) → तम्
अर्चिषाwith flame; with radiance
अर्चिषा:
करण
TypeNoun
Rootअर्चिस् (प्रातिपदिक)
स्फूर्जयन्flashing/crackling
स्फूर्जयन्:
कर्तृ (गौण-क्रिया; जातवेदः-विशेषणम्)
TypeVerb (participle)
Rootस्फूर्ज् (धातु ‘to crackle/flash/roar’) → स्फूर्जयत् (वर्तमान-कृदन्त) → स्फूर्जयन्
जातवेदःO Jātavedas (Agni, knower of all births)
जातवेदः:
सम्बोधन
TypeNoun (epithet)
Rootजात (√जन्, कृदन्त) + वेदस् (विद्/वेद ‘knowledge’) → जातवेदस्
समक्षम्in the presence; before (one)
समक्षम्:
अधिकरण (स्थान/समक्षत्वे)
TypeIndeclinable (adverbial) / Noun-like
Rootसम् + अक्ष (प्रातिपदिक) → समक्ष (अव्ययीभाव/उपपद-समास) → समक्षम्
एनम्this one; him
एनम्:
कर्म (नि युङ्ग्धि-क्रियायाः)
TypePronoun
Rootइदम्/एतद्-प्रकार (सर्वनाम) → एनम्
गृणते(to one who) praises/sings
गृणते:
क्रिया (यस्य समक्षम्)
TypeVerb
Rootगॄ/गृ (धातु ‘to sing/praise’) → गृणते
निdown; into; firmly
नि:
क्रियाविशेषण (युङ्ग्धि-उपसर्ग)
TypeIndeclinable
Rootनि (उपसर्ग/अव्यय)
युङ्ग्धिyoke; bind; fasten
युङ्ग्धि:
क्रिया
TypeVerb
Rootयुज् (धातु, 7P ‘to yoke/attach’) → युङ्क्ति/युङ्धि (लोट्)

Rishi: Atharvanic/Āṅgirasa tradition (Anukramaṇī-dependent)

Devata: Agni Jātavedas

Chandas: Triṣṭubh (probable; confirm in critical edition)

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"raudra","emotional_arc":"From calling the offender into the noose to a climactic public binding under blazing flame.","listener_experience":"Courage and moral firmness; sense that truth is defended by a visible power.","intensity":7}