Mantra 18
Sukta 2
Sanskrit (Devanagari)
शिवौ ते स्तां व्रीहियवावबलासावदोमधौ। एतौ यक्ष्मं वि बाधेते एतौ मुञ्चतो अंहसः
IAST Transliteration
śiváu te stāṃ vrīhiyavā́v abalāsā́v adómadhau | etáu yákṣmaṃ ví bādhete etáu muñcato áṃhasaḥ ||
English Translation (Griffith/Whitney)
Benign for thee be rice and barley, free from phlegm, unharmful in the house. These twain drive off the wasting-disease; these twain release from anguish.
Word by Word
शिवौauspicious, beneficent (two)
शिवौ:
Kartā (कर्ता-समुच्चयः; ‘एतौ’ इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootशिव (प्रातिपदिक)
तेof you / your
ते:
— (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
स्ताम्let (them) be
स्ताम्:
— (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु) → स्ताम्
व्रीहियवौrice and barley (the pair)
व्रीहियवौ:
Kartā (स्ताम् इत्यस्य कर्ता; ‘शिवौ’ इति विशेष्यौ)
TypeNoun
Rootव्रीहि + यव (समास; प्रातिपदिक)
अबलासौthe two ‘abalāsā’ (disease/affliction) [as named entities]
अबलासौ:
Kartā (स्ताम् इत्यस्य कर्ता; व्रीहियवौ इत्यस्य सह-समुच्चयः)
TypeNoun
Rootअबलासा (प्रातिपदिक; रोग-नाम)
अदोमधौthe two ‘adomadhu’ (a sweet remedy/plant-product)
अदोमधौ:
Kartā (स्ताम् इत्यस्य कर्ता; समुच्चयः)
TypeNoun
Rootअदोमधु (प्रातिपदिक; औषध/द्रव्य-नाम)
एतौthese two
एतौ:
Kartā (बाधेते/मुञ्चतः इत्यस्य कर्ता)
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
यक्ष्मम्consumption, wasting disease
यक्ष्मम्:
Karma (बाधेते इत्यस्य कर्म)
TypeNoun
Rootयक्ष्म (प्रातिपदिक; रोग-नाम)
विapart, away; intensively
वि:
— (क्रियाविशेषण/उपसर्गः)
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
बाधेतेthey two drive away / repel
बाधेते:
— (क्रिया)
TypeVerb
Rootबाध् (धातु) → बाधेते
एतौthese two
एतौ:
Kartā (मुञ्चतः इत्यस्य कर्ता)
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मुञ्चतःthey two release / free
मुञ्चतः:
— (क्रिया)
TypeVerb
Rootमुच् (धातु) → मुञ्चतः
अंहसःfrom distress, from sin/evil
अंहसः:
Apādāna (अपादान; ‘from distress/sin’)
TypeNoun
Rootअंहस् (प्रातिपदिक)
Attribution
Rishi: Atharvanic tradition
Devata: Anna (food) as healer; anti-yakṣma efficacy
Chandas: Anuṣṭubh
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From gentle benediction over food → confident naming of disease → reassurance of release.","listener_experience":"A sense of safety while eating; illness feels ‘pushed away’ and the body permitted to recover.","intensity":4}