Mantra 1

Sukta 62

Sanskrit (Devanagari)

शत्रुनाशनम्। अयमग्निः सत्पतिर्वृद्धवृष्णो रथीव पत्तीनजयत् पुरोहितः । नाभा पृथिव्यां निहितो दविद्युतदधस्पदं कृणुतां ये पृतन्यवः

IAST Transliteration

ayám agníḥ sátpatiḥ vṛddhávṛṣṇo rathī́va pattī́n ajayat puróhitaḥ | nā́bhā pṛthivyā́ṁ nihitó davídyutat adhaḥpadáṁ kṛṇutā́ṁ yé pṛtanyávaḥ

English Translation (Griffith/Whitney)

This Agni, lord of the good, strong as a full-grown bull, as a chariot-warrior hath conquered the footmen, set in front as Purohita. Planted at earth’s navel he hath flashed abroad: let the battle-mongers make their station underfoot.

Word by Word

• अयम्: this
• अयम्: विशेषणम् (अग्निः इत्यस्य)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अग्निः: Agni; fire
• अग्निः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• सत्पतिः: lord of the good; true lord
• सत्पतिः: कर्तृ-समनाधिकरणम् (अग्निः) / विशेषणम्
• Type: Noun
• Root: सत्पति (प्रातिपदिक; सत्+पति)

• वृद्धवृष्णः: strong, grown-bull-like; mighty
• वृद्धवृष्णः: विशेषणम् (अग्निः/सत्पतिः)
• Type: Adjective
• Root: वृद्धवृष्ण (प्रातिपदिक; वृद्ध+वृष्ण)

• रथीव: like a charioteer
• रथीव: उपमान-निर्देशकः
• Type: Indeclinable (comparative particle)
• Root: इव (अव्यय) + रथिन् (प्रातिपदिक) (निपात-समासवत् प्रयोगः)

• पत्तीन्: foot-soldiers; warriors
• पत्तीन्: कर्म
• Type: Noun
• Root: पत्ति (प्रातिपदिक)

• अजयत्: conquered; won
• अजयत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: जि (धातु)

• पुरोहितः: placed in front; the household priest
• पुरोहितः: कर्तृ-समनाधिकरणम् (अग्निः) / विशेषणम्
• Type: Noun
• Root: पुरोहित (प्रातिपदिक; पुरस्+हित)

• नाभा: as/with the navel; as the hub
• नाभा: करणम् (निहितः इत्यस्य) / साधनम्
• Type: Noun
• Root: नाभि (प्रातिपदिक)

• पृथिव्याम्: on/in the earth
• पृथिव्याम्: अधिकरणम्
• Type: Noun
• Root: पृथिवी (प्रातिपदिक)

• निहितः: placed; deposited
• निहितः: कर्तृ-समनाधिकरणम् (अग्निः) / विशेषणम्
• Type: Participle (past passive) / Adjective
• Root: नि-धा (धातु) → निहित (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• दविद्युतत्: flashed forth; shone
• दविद्युतत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: वि-द्युत् (धातु) (वैदिक-रूपम्: दवि- उपसर्गवत्/प्रवर्धक-पूर्वकः)

• अधःपदम्: a lower footing/place
• अधःपदम्: कर्म (कृणुताम् इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: अधःपद (प्रातिपदिक; अधः+पद)

• कृणुताम्: let them make; may they make
• कृणुताम्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)

• ये: who; those who
• ये: कर्तृ (कृणुताम् इत्यस्य)
• Type: Pronoun (relative)
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• पृतन्यवः: battle-seeking; hostile fighters
• पृतन्यवः: कर्तृ-समनाधिकरणम् (ये) / विशेषणम्
• Type: Noun/Adjective
• Root: पृतन्यु (प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Atharvanic/Angirasic protective tradition (specific r̥ṣi not supplied in the input)

Devata: Agni (as Satpati and Purohita-warrior)

Chandas: Triṣṭubh-like (longer pādas; martial style)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"raudra","emotional_arc":"From proclamation of strength to decisive subjugation of opponents.","listener_experience":"Courage, boundary-confidence, readiness to confront threats.","intensity":8}