Mantra 2

Sukta 39

Sanskrit (Devanagari)

अच्छा न इन्द्रं यशसं यशोभिर्यशस्विनं नमसाना विधेम । स नो रास्व राष्ट्रमिन्द्रजूतं तस्य ते रातौ यशसः स्याम

IAST Transliteration

ácchā na índraṃ yaśásaṃ yáśobhir yaśasvínaṃ namasānā́ vidhéma | sá no rāsva rāṣṭrám índrajūtaṃ tásya te rātáu yaśásaḥ syāma ||

English Translation (Griffith/Whitney)

Hither to Indra, glorious, with our glories, to the fame-bestower, bowing we would do service. Do thou bestow on us a realm, Indra-impelled; in that thy giving may we be men of glory.

Word by Word

• अच्छा: towards, unto
• अच्छा: Adhikaraṇa (गत्यर्थ-निर्देश) / उपपद-निपात
• Type: Indeclinable
• Root: अच्छा (अव्यय) < अञ्च्/अच् (गत्यर्थ) (निपात-रूप)

• नः: of us, our
• नः: Sampradāna (हित-सम्बन्धः) / सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद्

• इन्द्रम्: Indra
• इन्द्रम्: Karma (विधेम इत्यस्य) / लक्ष्य
• Type: Noun (proper) / Deity-name
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• यशसम्: glorious, renowned
• यशसम्: Karma (विशेषण-रूपेण) / लक्ष्य-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: यशस् (प्रातिपदिक)

• यशोभिः: with glories, with fame
• यशोभिः: Karaṇa (साधनम्) / ‘with glories’
• Type: Noun
• Root: यशस् (प्रातिपदिक)

• यशस्विनम्: fame-possessing, illustrious
• यशस्विनम्: Karma (विशेषण-रूपेण)
• Type: Adjective
• Root: यशस्विन् (प्रातिपदिक)

• नमसा: with homage, by reverence
• नमसा: Karaṇa (साधनम्) / ‘with reverence’
• Type: Noun
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)

• आना: bowing, doing obeisance
• आना: Kartā (विधेम इत्यस्य कर्तृ-भावे सहायकः) / क्रियाविशेषण
• Type: Participle (verbal adjective)
• Root: आ + नम् (धातु) → (कृदन्त) ‘आन’ (शतृ/क्विप्-प्रकारेण वैदिक-रूप)

• विधेम: may we serve/perform (for), may we worship
• विधेम: Kriyā (मुख्यक्रिया)
• Type: Verb
• Root: धा (धातु) उपसर्गः वि-; लट्/विधिलिङ्-प्रयोगः (वैदिक) ‘वि-धा’

• सः: he (that one)
• सः: Kartā (रास्व इत्यस्य) / संबोधनार्थ-निर्देश
• Type: Pronoun
• Root: तद्

• नः: to us
• नः: Sampradāna
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद्

• रास्व: give, grant
• रास्व: Kriyā (आज्ञा) / दानक्रिया
• Type: Verb
• Root: रा (धातु: दाने) / रा- (देयार्थ)

• राष्ट्रम्: realm, kingdom, dominion
• राष्ट्रम्: Karma (रास्व इत्यस्य) / दातव्य-वस्तु
• Type: Noun
• Root: राष्ट्र (प्रातिपदिक)

• इन्द्रजूतम्: impelled/urged by Indra
• इन्द्रजूतम्: Karma (विशेषण-रूपेण)
• Type: Adjective (compound)
• Root: इन्द्र-जूत (समास: इन्द्र + जूत ‘प्रेरित/प्रचोदित’ < जू (धातु, प्रेरणे) / जूत (कृदन्त/विशेषण))

• तस्य: of that
• तस्य: सम्बन्ध (genitive relation)
• Type: Pronoun
• Root: तद्

• ते: your
• ते: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्

• रातौ: in (your) giving, in the gift
• रातौ: Adhikaraṇa (अधिकरणम्: ‘in/at the gift’)
• Type: Noun
• Root: राति/रातु (प्रातिपदिक; ‘giving, gift’)

• यशसः: glorious, possessed of fame
• यशसः: Kartā/Predicative (स्याम इत्यस्य विशेष्य-भावे: ‘(we) be glorious’)
• Type: Noun
• Root: यशस् (प्रातिपदिक)

• स्याम: may we be
• स्याम: Kriyā (भवितव्यता/आशीः)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (Anukramaṇī attribution varies; commonly treated as a royal/prosperity prayer)

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (by cadence and length; common for Indraic royal petitions)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From reverent approach to empowered receiving of dominion and fame.","listener_experience":"Uplifted, dignified confidence; sense of communal blessing.","intensity":6}