Mantra 1
Sukta 31
Sanskrit (Devanagari)
गौः। आयं गौः पृश्निरक्रमीदसदन्मातरं पुरः । पितरं च प्रयन्त्स्वः
IAST Transliteration
gáuḥ | ayáṃ gáuḥ pṛ́śnir akramīd ásadan mā́taraṃ púraḥ | pitáraṃ ca prayán svàḥ
English Translation (Griffith/Whitney)
The Cow—this Cow, Pṛśni, hath stepped forth; she hath sat down with the Mother in the fore; and with the Father too, going onward unto heaven.
Word by Word
गौःthe cow
गौः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
अयम्this
अयम्:
कर्तृ (विशेषण-रूपेण) / निर्देश
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
गौःcow
गौः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
पृश्निःPṛśni (the speckled one)
पृश्निः:
कर्तृ (गौः इत्यस्य विशेषणम्/नाम)
TypeNoun (proper/epithet)
Rootपृश्नि (प्रातिपदिक)
अक्रमीत्stepped, strode
अक्रमीत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootक्रम् (धातु)
असदत्sat down, settled
असदत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootसद् (धातु)
मातरम्(her) mother
मातरम्:
कर्म
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
पुरःin front, before
पुरः:
अधिकरण (देश/दिशा) / क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootपुरस् (अव्ययीभाव/निपात-प्रयोग)
पितरम्(her) father
पितरम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच (निपात)
प्रयन्going forth, proceeding
प्रयन्:
कर्तृ (विशेषण-रूपेण) / क्रियाविशेषण
TypeVerb (participle)
Rootइ (धातु) + प्र (उपसर्ग) → प्र-इ
स्वःto heaven; in the heavenly world
स्वः:
अधिकरण (गत्यधिकरण) / गन्तव्य-निर्देश
TypeIndeclinable (locative sense)
Rootस्वर्/स्वः (अव्यय/नाम)
Attribution
Rishi: Atharvanic tradition (cosmological hymn cluster)
Devata: Gauḥ/Pṛśni (cosmic cow; nourishing principle)
Chandas: Triṣṭubh (probable)
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From emergence (stepping forth) to stable seating to luminous ascent.","listener_experience":"Settling, confidence in increase, sense of being supported by a larger order.","intensity":4}