Mantra 2
Sukta 142
Sanskrit (Devanagari)
आशृण्वन्तं यवं देवं यत्र त्वाच्छावदामसि । तदुच्छ्रयस्व द्यौरिव समुद्र इवैध्यक्षितः
IAST Transliteration
āśṛṇvántaṃ yávaṃ deváṃ yátra tvācchā vádāmasi | tád ucchrayásva dyáur iva samudrá iva édhy ákṣitaḥ |
English Translation (Griffith/Whitney)
The godlike Barley, hearkening, whereunto we speak to thee—there rise thou up: like heaven be lofty, like ocean wax thou, unwasting.
Word by Word
आशृण्वन्तम्hearing, listening
आशृण्वन्तम्:
कर्म (यम्/यवं—देवम् विशेषणरूपेण)
TypeParticiple (verbal adjective)
Rootआ-श्रु (धातु) → शृण्वत् (वर्तमान कृदन्त)
यवम्barley
यवम्:
कर्म
TypeNoun
Rootयव (प्रातिपदिक)
देवम्the god; divine one
देवम्:
कर्म (यवम् के साथ समन्वय/अपोज़िशन)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
यत्रwhere
यत्र:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
त्वाyou (acc.)
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
छावदामसिwe call/invoke (you)
छावदामसि:
क्रिया (कर्तृ: वयम्)
TypeVerb
Rootछावद्/छावय् (धातु; वैदिक) → छावदामि
तत्then; that
तत्:
कर्म/सम्बन्ध (उच्छ्रयस्व इत्यस्य निर्देशः: ‘तत्’ = ‘तस्मात्/ततः’ भावः)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
उच्छ्रयस्वrise up; lift yourself
उच्छ्रयस्व:
क्रिया (आह्वान/आदेशः; कर्ता: त्वम्)
TypeVerb
Rootउद्-श्रि (धातु) → उच्छ्रय (आत्मनेपद)
द्यौःthe sky
द्यौः:
उपमान (इव-सम्बन्धे)
TypeNoun
Rootद्यौ (प्रातिपदिक)
इवlike
इव:
उपमान-सम्बन्धसूचक
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
समुद्रःthe ocean
समुद्रः:
उपमान (इव-सम्बन्धे)
TypeNoun
Rootसमुद्र (प्रातिपदिक)
इवlike
इव:
उपमान-सम्बन्धसूचक
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
एध्यक्षितःfirmly set/established in growth; well-founded (epithet)
एध्यक्षितः:
विशेषण (समुद्रस्य)
TypeAdjective/Participle (compound-like epithet)
Rootएधि (धातु √इध्/एध् ‘वर्धने/दीप्तौ’) + क्षित (कृदन्त, √क्षि ‘निवासे/स्थितौ’ अथवा ‘क्षि’ ‘क्षये’—वैदिक प्रयोगे ‘स्थित/निविष्ट’ अर्थः)
Attribution
Rishi: Atharvanic tradition (Anukramaṇī attribution not supplied in input)
Devata: Yava (Barley) as deified prosperity
Chandas: Anuṣṭubh (probable)
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"adbhuta","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"Calling the listening deva → sudden vastness (sky/ocean) → calm assurance of akṣita continuity.","listener_experience":"Wonder at cosmic-scale abundance; settling into confidence and gratitude.","intensity":5}