Mantra 1

Sukta 142

Sanskrit (Devanagari)

अन्नसमृद्धिः। उच्छ्रयस्व बहुर्भव स्वेन महसा यव । मृणीहि विश्वा पात्राणि मा त्वा दिव्याशनिर्वधीत्

IAST Transliteration

úcchrayásva bahúrbhava svéna máhasā yava | mṛṇīhí víśvā pā́trāṇi mā́ tvā divyā́śanir vadhīt |

English Translation (Griffith/Whitney)

Rise thou aloft; be thou exceeding plenteous, O Barley, by thine own mighty power. Crush down all vessels (of want and harm): let not the heavenly bolt smite thee.

Word by Word

• उच्छ्रयस्व: rise up; be elevated
• उच्छ्रयस्व: (स्वयम्) कर्ता
• Type: Verb
• Root: उद्-श्रि (श्रि) धातु

• बहुः: abundant; much
• बहुः: कर्तृ-विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: बहु (प्रातिपदिक)

• भव: become; be
• भव: (स्वयम्) कर्ता
• Type: Verb
• Root: भू धातु

• स्वेन: with your own
• स्वेन: करणम्
• Type: Adjective (pronominal)
• Root: स्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• महसा: might; greatness; power
• महसा: करणम्
• Type: Noun
• Root: महस् (प्रातिपदिक)

• यव: O barley
• यव: सम्बोधनम्
• Type: Noun
• Root: यव (प्रातिपदिक)

• मृणीहि: crush; destroy; remove
• मृणीहि: (स्वयम्) कर्ता
• Type: Verb
• Root: मृण्/मृड् धातु (मृणी/मृड् = क्षपणे/हिंसायाम्; here ‘destroy/remove’)

• विश्वा: all
• विश्वा: कर्म-विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• पात्राणि: vessels; containers
• पात्राणि: कर्म
• Type: Noun
• Root: पात्र (प्रातिपदिक)

• मा: do not
• मा: —
• Type: Indeclinable
• Root: मा (निषेध-अव्यय)

• त्वा: you
• त्वा: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम)

• दिव्या: heavenly; celestial
• दिव्या: कर्तृ-विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: दिव्य (प्रातिपदिक)

• अशनिः: thunderbolt; lightning
• अशनिः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: अशनि (प्रातिपदिक)

• वधीत्: may (it) strike/kill
• वधीत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: वध् धातु

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (Anukramaṇī attribution not supplied in input)

Devata: Yava (Barley) / Annam (Food) with apotropaic force against Āśani

Chandas: Anuṣṭubh (probable; common for AV prosperity charms)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"Commanding increase → protective warding → settled confidence.","listener_experience":"Empowerment and reassurance regarding food supply.","intensity":6}