Mantra 4

Sukta 122

Sanskrit (Devanagari)

यज्ञं यन्तं मनसा बृहन्तमन्वारोहामि तपसा सयोनिः । उपहूता अग्ने जरसः परस्तात् तृतीये नाके सधमादं मदेम

IAST Transliteration

yajñáṃ yántaṃ mánasā bṛhántam anvāróhāmi tápasā sáyoníḥ | úpa-hūtā agne járasaḥ parástāt tṛtī́ye nā́ke sadhámādaṃ madema

English Translation (Griffith/Whitney)

The sacrifice, moving on—great in mind—thereon I mount, with ardor, of one origin. Invited, O Agni, beyond old age, in the third heaven may we rejoice in the common feast.

Word by Word

• यज्ञम्: sacrifice, yajña (as object)
• यज्ञम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक)

• यन्तम्: going, proceeding
• यन्तम्: विशेषण (यज्ञम्) / कर्म-विशेषण
• Type: Adjective (participle)
• Root: या (धातु) → यत्/यन्त् (वर्तमान कृदन्त-शतृ)

• मनसा: with the mind
• मनसा: करण
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)

• बृहन्तम्: great, lofty
• बृहन्तम्: विशेषण (यज्ञम्)
• Type: Adjective
• Root: बृहन्त् (प्रातिपदिक)

• अनु: after, along, following
• अनु: क्रियाविशेषण (अन्वारोहामि इत्यत्र)
• Type: Indeclinable
• Root: अनु (उपसर्ग/अव्यय)

• आरोहामि: I mount, I ascend
• आरोहामि: क्रिया (कर्तृ-सम्बन्ध)
• Type: Verb
• Root: आ√रुह् (धातु) (आ-उपसर्ग)

• तपसा: with austerity/heat (tapas)
• तपसा: करण
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)

• सयोनिः: having the same womb/origin; of one source
• सयोनिः: कर्ता (आरोहामि-कर्तृपद-विशेषण)
• Type: Adjective/Noun
• Root: स-योनि (प्रातिपदिक; स + योनि)

• उपहूताः: invoked, called near
• उपहूताः: कर्ता (मदेम इत्यस्य)
• Type: Adjective (participle)
• Root: उप√ह्वा/हू (धातु) → उपहूत (भूतकृदन्त-क्त)

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: सम्बोधन
• Type: Noun (vocative)
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• जरसः: of old age, of decay
• जरसः: सम्बन्ध (परस्तात् इत्यस्य; ‘from/than old age’ भावः)
• Type: Noun
• Root: जरस् (प्रातिपदिक)

• परस्तात्: beyond, farther than
• परस्तात्: अपादान/दिशा-निर्देश (जरसः परस्तात् = beyond old age)
• Type: Indeclinable
• Root: परस्तात् (अव्यय)

• तृतीये: in the third
• तृतीये: अधिकरण
• Type: Adjective
• Root: तृतीय (क्रमवाचक-प्रातिपदिक)

• नाके: in the heaven/firmament
• नाके: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: नाक (प्रातिपदिक)

• सधमादम्: common feast; fellowship-drinking/banquet
• सधमादम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: सधमाद (प्रातिपदिक)

• मदेम: may we rejoice/be exhilarated
• मदेम: क्रिया (कर्तृ-सम्बन्ध)
• Type: Verb
• Root: मद् (धातु)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (not specified in input)

Devata: Agni; Yajña as personified vehicle; Nāka (heaven)

Chandas: Triṣṭubh-like (requires full hymn scansion)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"adbhuta","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"From energetic mounting of the rite → serene arrival in layered heaven and shared rejoicing.","listener_experience":"Awe at ascent imagery; calm confidence about transcendence and communal belonging.","intensity":6}