Mantra 3

Sukta 14

Sanskrit (Devanagari)

पृष्ठात् पृथिव्या अहमन्तरिक्षमारुहमन्तरिक्षाद् दिवमारुहम्। दिवो नाकस्य पृष्ठात् स्व१र्ज्योतिरगामहम्

IAST Transliteration

pṛṣṭhā́t pṛthivyā́ ahám antárikṣam ā́ruham antárikṣā́d dívam ā́ruham | divó nā́kasya pṛṣṭhā́t svàr-jyótiḥ agām ahám

English Translation (Griffith/Whitney)

From Earth’s broad back I mounted to mid-air; from mid-air I mounted unto Heaven. From the back of Heaven’s vault I reached the light of Svàr—so went I.

Word by Word

• पृष्ठात्: from the back/upper surface
• पृष्ठात्: Apādāna
• Type: Noun
• Root: पृष्ठ (प्रातिपदिक)

• पृथिव्याः: of the earth
• पृथिव्याः: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: पृथिवी (प्रातिपदिक)

• अहम्: I
• अहम्: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अन्तरिक्षम्: the mid-air/atmosphere
• अन्तरिक्षम्: Karma
• Type: Noun
• Root: अन्तरिक्ष (प्रातिपदिक)

• आरुहम्: I ascended/climbed
• आरुहम्: —
• Type: Verb
• Root: आ√रुह् (धातु)

• अन्तरिक्षात्: from the atmosphere
• अन्तरिक्षात्: Apādāna
• Type: Noun
• Root: अन्तरिक्ष (प्रातिपदिक)

• दिवम्: heaven/sky
• दिवम्: Karma
• Type: Noun
• Root: दिव्/द्यौः (प्रातिपदिक; here दिव्-शब्दः)

• आरुहम्: I ascended
• आरुहम्: —
• Type: Verb
• Root: आ√रुह् (धातु)

• दिवः: of heaven
• दिवः: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: दिव्/द्यौः (प्रातिपदिक; दिव्-शब्दः)

• नाकस्य: of the firmament/zenith
• नाकस्य: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: नाक (प्रातिपदिक)

• पृष्ठात्: from the back/upper surface
• पृष्ठात्: Apādāna
• Type: Noun
• Root: पृष्ठ (प्रातिपदिक)

• स्वः: to/into heaven (svarga)
• स्वः: Adhikaraṇa
• Type: Indeclinable
• Root: स्वर्/स्वः (अव्यय/निपात; स्वर्ग-पर्याय)

• ज्योतिः: light, radiance
• ज्योतिः: Karma
• Type: Noun
• Root: ज्योतिस् (प्रातिपदिक)

• अगाम्: I went/reached
• अगाम्: —
• Type: Verb
• Root: आ√गम् (धातु)

• अहम्: I
• अहम्: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (specific r̥ṣi attribution varies by anukramaṇī tradition for AV 4.14)

Devata: Svàr / Nāka / cosmic ascent (implicit); also the three worlds as stations

Chandas: Mixed/Triṣṭubh-like cadence (edition-dependent scansion)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"adbhuta","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"Wonder at ascent → serene arrival in light.","listener_experience":"Expansiveness; a vertical opening of attention.","intensity":6}