Mantra 8

Sukta 11

Sanskrit (Devanagari)

मध्यमेतदनडुहो यत्रैष वह आहितः । एतावदस्य प्राचीनं यावान् प्रत्यङ् समाहितः

IAST Transliteration

mádhyam etád anaḍúho yátraiṣá váha ā́hitaḥ | etā́vad asya prācī́naṃ yā́vān pratyáṅ samā́hitaḥ ||

English Translation (Griffith/Whitney)

This is the middle of the draught-ox, wherein this bearing-power is set. So far is his fore-part, as far as, backward, it is gathered and contained.

Word by Word

• मध्यमे: in the middle (place)
• मध्यमे: अधिकारण
• Type: Adjective
• Root: मध्य (प्रातिपदिक)

• एतत्: this
• एतत्: कर्तृ/विषय (उद्देश्य)
• Type: Pronoun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अनडुहः: of the bull/ox
• अनडुहः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अनडुह् (प्रातिपदिक)

• यत्र: where
• यत्र: अधिकारण
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)

• एषः: this (one), he
• एषः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वहः: the carrier/draught-animal (bearer)
• वहः: कर्तृ (एषः वहः) / विशेष्य
• Type: Noun
• Root: वह (प्रातिपदिक; ‘वाह/वह’ = वहनकर्ता/वाहक)

• आहितः: placed, set, deposited
• आहितः: (कर्तृ-सम्बन्धे) विधेय-विशेषणम्
• Type: Verb
• Root: आ-धा (धातु) → आहित (कृदन्त, क्त)

• एतावत्: so much, this much
• एतावत्: कर्तृ/विषय (उद्देश्य)
• Type: Pronoun
• Root: एतावत् (सर्वनाम/परिमाणवाचक-प्रातिपदिक)

• अस्य: of this, of him/it
• अस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• प्राचीनम्: eastern, facing east / anterior
• प्राचीनम्: विधेय-विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: प्राचीन (प्रातिपदिक) < प्राच् (पूर्व)

• यावान्: as great as, as much as
• यावान्: कर्तृ/विषय (उद्देश्य)
• Type: Pronoun
• Root: यावत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• प्रत्यङ्: westward, facing back/towards (the west)
• प्रत्यङ्: विधेय-विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: प्रत्यञ्च्/प्रत्यङ् (प्रातिपदिक; दिशावाचक)

• समाहितः: set together, arranged, placed in proper position
• समाहितः: विधेय-विशेषणम्
• Type: Verb
• Root: सम्-आ-धा (धातु) → समाहित (कृदन्त, क्त)

Attribution

Rishi: Atharvanic/anonymous

Devata: Anaduh / Vaha (personified draught-power)

Chandas: Anuṣṭubh (approximate; AV often permits irregularities)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"vira","emotional_arc":"From precise pointing to calm assurance of wholeness and capacity.","listener_experience":"A steadying sense that the animal (and by extension the household) is ‘well-set’ and dependable.","intensity":4}