Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 27

ध्रुवा दिग् विष्णुरधिपतिः कल्माषग्रीवो रक्षिता वीरुध इषवः । तेभ्यो नमोऽधिपतिभ्यो नमो रक्षितृभ्यो नम इषुभ्यो नम एभ्यो अस्तु । यो३ऽस्मान् द्वेष्टि यं वयं द्विष्मस्तं वो जम्भे दध्मः

dhrúvā́ dig víṣṇur ádhipatiḥ kalmā́ṣagrīvo rakṣitā́ vīrúdha íṣavaḥ | tébhyo námo ’dhipátibhyo námo rakṣitṛ́bhyo náma íṣubhyo náma ébhyo astu | yó ’smā́n dvéṣṭi yáṃ vayáṃ dvíṣmas táṃ vo jámbhe dadhmaḥ ||

Steadfast is the Quarter: Viṣṇu is its Over-lord; Kalmāṣagrīva is its Guardian; the Plants are its Arrows. To them be homage—to the Over-lords homage, to the Guardians homage, to the Arrows homage; to these be homage—so be it. Whoso hateth us, and whom we hate, him we commit unto your jaws.

ध्रुवाfixed, firm
ध्रुवा:
विशेषण (दिग्-शब्दस्य)
TypeAdjective
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
दिक्direction (quarter)
दिक्:
कर्तृ (अस्ति/भवति इत्यर्थे)
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक)
विष्णुःViṣṇu
विष्णुः:
कर्तृ
TypeNoun (proper)
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
अधिपतिःoverlord, presiding lord
अधिपतिः:
कर्तृ/सम्बन्ध (lord over)
TypeNoun
Rootअधिपति (प्रातिपदिक)
कल्माषग्रीवः‘black-necked’ (epithet)
कल्माषग्रीवः:
कर्तृ (रक्षिता-शब्दस्य सह)
TypeNoun/Adjective (epithet)
Rootकल्माषग्रीव (प्रातिपदिक; समास)
रक्षिताprotector, guardian
रक्षिता:
कर्तृ
TypeNoun (agent)
Rootरक्ष् (धातु) → रक्षितृ (कृदन्त-प्रातिपदिक)
वीरुधःplants, herbs
वीरुधः:
कर्तृ (बहुवचन)
TypeNoun
Rootवीरुध् (प्रातिपदिक)
इषवःarrows
इषवः:
कर्तृ (बहुवचन)
TypeNoun
Rootइषु (प्रातिपदिक)
तेभ्यःto them
तेभ्यः:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
नमःobeisance
नमः:
कर्म (नमः-क्रियायाः)
TypeNoun (indeclinable-like in use)
Rootनमस् (प्रातिपदिक)
अधिपतिभ्यःto the lords
अधिपतिभ्यः:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootअधिपति (प्रातिपदिक)
नमःobeisance
नमः:
कर्म
TypeNoun
Rootनमस् (प्रातिपदिक)
रक्षितृभ्यःto the protectors
रक्षितृभ्यः:
सम्प्रदान
TypeNoun (agent)
Rootरक्ष् (धातु) → रक्षितृ (कृदन्त-प्रातिपदिक)
नमःobeisance
नमः:
कर्म
TypeNoun
Rootनमस् (प्रातिपदिक)
इषुभ्यःto the arrows
इषुभ्यः:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootइषु (प्रातिपदिक)
नमःobeisance
नमः:
कर्म
TypeNoun
Rootनमस् (प्रातिपदिक)
एभ्यःto these
एभ्यः:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम)
अस्तुlet it be
अस्तु:
क्रिया
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
यःwho
यः:
कर्तृ (द्वेष्टि-क्रियायाः)
TypePronoun (relative)
Rootयद् (सर्वनाम)
अस्मान्us
अस्मान्:
कर्म
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
द्वेष्टिhates
द्वेष्टि:
क्रिया
TypeVerb
Rootद्विष् (धातु)
यम्whom
यम्:
कर्म (द्विष्मः-क्रियायाः)
TypePronoun (relative)
Rootयद् (सर्वनाम)
वयम्we
वयम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
द्विष्मःhate
द्विष्मः:
क्रिया
TypeVerb
Rootद्विष् (धातु)
तम्him
तम्:
कर्म (दध्मः-क्रियायाः)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
वःto you (pl.)
वः:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
जम्भेin the jaws
जम्भे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootजम्भ (प्रातिपदिक)
दध्मःwe place, put
दध्मः:
क्रिया
TypeVerb
Rootधा (धातु)

Rishi: Atharvanic tradition (directional rakṣā hymn; specific ṛṣi not supplied in the input)

Devata: Dik (the Quarter) with Viṣṇu as adhipati; Kalmāṣagrīva as rakṣitṛ; personified iṣavaḥ (missiles)

Chandas: Predominantly Anuṣṭubh-like prose-verse cadence (mixed; requires pada-count verification from full hymn context)

{"primary_rasa":"raudra","secondary_rasa":"vira","emotional_arc":"From establishing authority → reverent sealing → fierce disposal of hostility.","listener_experience":"Heightened vigilance and empowered protection; controlled aggression channeled outward.","intensity":8}