Mantra 13
Sukta 35
Sanskrit (Devanagari)
अस्येदु प्र ब्रूहि पूर्व्याणि तुरस्य कर्माणि नव्य उक्थैः । युधे यदिष्णान आयुधान्यृघायमाणो निरिणाति शत्रून्
IAST Transliteration
asyé́d u prá brūhi pū́rvyāṇi turásya kármāṇi návyai ukthaíḥ | yudhḗ yádiṣṇāna ā́yudhāny ṛghāyámāṇo nir iṇā́ti śátrūn
English Translation (Griffith/Whitney)
Proclaim thou forth—yea, of him—his ancient deeds, the swift one’s acts, with hymns of praise renewed. When, battle-eager, he graspeth weapons and rusheth on, he driveth forth and routeth enemies.
Word by Word
अस्यof this (one)
अस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootइदम् (प्रातिपदिक) → अस्य (सर्वनाम-रूप)
इदुindeed, surely
इदु:
—
TypeIndeclinable
Rootइदु (निपात)
प्रforth, forward
प्र:
—
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
ब्रूहिtell, speak
ब्रूहि:
क्रिया
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
पूर्व्याणिformer, ancient (deeds)
पूर्व्याणि:
कर्म (ब्रूहि—कथ्य-वस्तु)
TypeAdjective
Rootपूर्व्य (प्रातिपदिक; ‘पूर्व’ से)
तुरस्यof the impetuous/hero (Tura)
तुरस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootतुर (प्रातिपदिक)
कर्माणिdeeds, actions
कर्माणि:
कर्म (ब्रूहि—कथ्य-वस्तु)
TypeNoun
Rootकर्मन् (प्रातिपदिक)
नव्यःnew, fresh (one)
नव्यः:
कर्तृ (अध्याहृतः—स्तोतृ/कवि/वक्ता)
TypeAdjective
Rootनव्य (प्रातिपदिक)
उक्थैःwith hymns/recitations
उक्थैः:
करण
TypeNoun
Rootउक्थ (प्रातिपदिक)
युधेin battle
युधे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootयुध् (धातु) → युध् (प्रातिपदिक/कृदन्त-आधार) ‘युद्ध’/‘युध्’
यदिष्णानःeager/impelled (to strike)
यदिष्णानः:
कर्तृ (निरिणाति का विशेषण)
TypeAdjective
Rootयदिष्णु (प्रातिपदिक; ‘यद्’ + इष्णु ‘इच्छन्/प्रवृत्त’)
आयुधानिweapons
आयुधानि:
कर्म (गृह्णाति/धारयति—अध्याहृत; युद्ध-प्रसङ्गे)
TypeNoun
Rootआयुध (प्रातिपदिक)
ऋघायमाणःraging, assailing
ऋघायमाणः:
कर्तृ (निरिणाति का विशेषण)
TypeParticiple
Rootऋघाय (धातु/कृदन्त-आधार; ‘ऋघाय’ = क्रुद्ध/हिंसार्थ-प्रवृत्त) + शतृ
निरिणातिdrives out, destroys
निरिणाति:
क्रिया
TypeVerb
Rootनि + रि/री (धातु; ‘री’ = क्षय/विनाश/अपहरण) → निरिणाति
शत्रून्enemies
शत्रून्:
कर्म
TypeNoun
Rootशत्रु (प्रातिपदिक)
Attribution
Rishi: Gautama
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"raudra","emotional_arc":"Invocation of precedent → arming/charging → rout and clearing of space.","listener_experience":"Martial confidence, readiness, boundary-strength; reduced fear.","intensity":8}