Mantra 4

Sukta 11

Sanskrit (Devanagari)

इन्द्रः स्वर्षा जनयन्नहानि जिगायोशिग्भिः पृतना अभिष्टिः । प्रारोचयन्मनवे केतुमह्नामविन्दज्ज्योतिर्बृहते रणाय

IAST Transliteration

índraḥ svàrṣā janáyann áhāni jigā́yóśigbhiḥ pṛ́tanā abhiṣṭíḥ | prā́rocayan mánave ketúm áhnām ávindaj jyótir bṛhaté ráṇāya

English Translation (Griffith/Whitney)

Indra, winner of the light, generating the days, conquered the battles with the ardent priests, pressing on. He made shine for Manu the banner of the days; he found the mighty light for the great battle.

Word by Word

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• स्वर्षाः: winning heaven; heaven-conquering
• स्वर्षाः: कर्तृ
• Type: Adjective
• Root: स्वर्षा (प्रातिपदिक; स्वः+षा ‘विजय/अधिगम’)

• जनयन्: generating; producing
• जनयन्: कर्तृ
• Type: Verb
• Root: √जन् (जनयति; णिच्)

• अहानि: days
• अहानि: कर्म
• Type: Noun
• Root: अहन् (प्रातिपदिक)

• जिगाय: conquered; won
• जिगाय: कर्तृ
• Type: Verb
• Root: √जि (जये)

• उशिग्भिः: with the Ushigs (dawn-associated helpers/companions)
• उशिग्भिः: करण
• Type: Noun
• Root: उशिग् (प्रातिपदिक; ‘उषस्-सम्बद्ध/उषसि प्रवृत्त’ इत्यर्थे वैदिकः)

• पृतनाः: battles; hostile forces
• पृतनाः: कर्म
• Type: Noun
• Root: पृतना (प्रातिपदिक)

• अभिष्टिः: (as) the assailant/attacker; one who presses upon
• अभिष्टिः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अभिष्टि (प्रातिपदिक)

• प्र: forth; forward
• प्र: —
• Type: Indeclinable
• Root: प्र

• अरोचयन्: causing to shine; illuminating
• अरोचयन्: कर्तृ
• Type: Verb
• Root: √रुच् (रोचते/रोचयति; णिच्)

• मनवे: for Manu; to Manu
• मनवे: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: मनु (प्रातिपदिक)

• केतुम्: banner; sign; light/mark
• केतुम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: केतु (प्रातिपदिक)

• अह्नाम्: of days
• अह्नाम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अहन् (प्रातिपदिक)

• अविन्दत्: found; obtained
• अविन्दत्: कर्तृ
• Type: Verb
• Root: √विद् (लभे/विन्दति)

• ज्योतिः: light
• ज्योतिः: कर्म
• Type: Noun
• Root: ज्योतिस् (प्रातिपदिक)

• बृहते: for the great
• बृहते: सम्प्रदान
• Type: Adjective
• Root: बृहन्त् (प्रातिपदिक)

• रणाय: for battle; for combat
• रणाय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: रण (प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Rigvedic provenance (AV 20 RV-adoption; r̥ṣi per RV source hymn)

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"adbhuta","secondary_rasa":"vira","emotional_arc":"From dawning order → mobilized confidence → triumphant illumination.","listener_experience":"Uplift, hope, ‘morning mind’; sense that timing and direction are restored.","intensity":6}