Mantra 14
Sukta 96
Sanskrit (Devanagari)
यस्त ऊरू विहरत्यन्तरा दम्पती शये । योनिं यो अन्तरारेल्हि तमितो नाशयामसि
IAST Transliteration
yás ta ūrū́ víharaty ántarā dámpatī śáye | yónim yó ántarā rélhi tám itó nāśayāmasi ||
English Translation (Griffith/Whitney)
Whoso between thy thighs doth roam, who lies between the wedded pair; who in-between doth lick the womb—him from hence we banish and destroy.
Word by Word
यःwho (whoever)
यः:
कर्तृ (यः … नाशयामसि इति सम्बन्धः)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेyour
ते:
सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्धः)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ऊरूthe two thighs
ऊरू:
कर्म (वि-हरति इत्यस्य)
TypeNoun
Rootऊरु (प्रातिपदिक)
विहरतिmoves about / roams
विहरति:
क्रिया (मुख्यक्रिया—‘moves/roams’)
TypeVerb
Root√हृ (हरति) उपसर्गः वि-
अन्तराbetween, in the midst
अन्तरा:
अधिकरण (मध्ये)
TypeIndeclinable
Rootअन्तरा (अव्यय) / अन्तर (प्रातिपदिक) से अव्ययीभाव
दम्पतीof the married couple
दम्पती:
सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootदम्पति (प्रातिपदिक)
शयेlies
शये:
क्रिया (अनु-क्रिया—‘lies’)
TypeVerb
Root√शी (शेते)
योनिम्womb, vulva, place of generation
योनिम्:
कर्म (रेल्हि इत्यस्य)
TypeNoun
Rootयोनि (प्रातिपदिक)
यःwho
यः:
कर्तृ (रेल्हि इत्यस्य)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अन्तराwithin, between
अन्तरा:
अधिकरण (मध्ये)
TypeIndeclinable
Rootअन्तरा (अव्यय)
रेल्हिlicks / gnaws (intrudes sexually)
रेल्हि:
क्रिया
TypeVerb
Root√रिह्/√रिल्ह् (चर्वण/लेहनार्थकः; वैदिक-रूपम्)
तम्him
तम्:
कर्म (नाशयामसि इत्यस्य)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इतःfrom here
इतः:
अपादान
TypeIndeclinable
Rootइतः (अव्यय; इदम्-प्रभवः)
नाशयामसिwe destroy / drive away
नाशयामसि:
क्रिया (मुख्य—‘we drive away/destroy’)
TypeVerb
Root√नश् (नाशयति) णिच् (causative)
Attribution
Rishi: Atharvanic tradition
Devata: General rakṣā-power (anti-rakṣas), implicitly under Agni/brahman efficacy in the hymn complex
Chandas: Anuṣṭubh
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"raudra","secondary_rasa":"shringara","emotional_arc":"From threatened intimacy to fierce reclamation of the couple’s space and bodily sovereignty.","listener_experience":"A sharp, boundary-setting energy; protection of dignity and fertility.","intensity":7}