Mantra 20

Sukta 92

Sanskrit (Devanagari)

यद् द्याव इन्द्र ते शतं शतं भूमीरुत स्युः । न त्वा वज्रिन्त्सहस्रं सूर्या अनु न जातमष्ट रोदसी

IAST Transliteration

yád dyā́va índra te śatáṁ śatáṁ bhū́mīr utá syúḥ | ná tvā́ vajrin sahásraṁ sū́ryā ánu ná jātám aṣṭá ródasī

English Translation (Griffith/Whitney)

Though, Indra, for thee there were a hundred heavens and a hundred earths besides, yet, O Vajrin, not a thousand Suns, nor aught that is born, following on, attain unto thee—(no, not) within the eightfold compass of the Two Worlds.

Word by Word

• यत्: whatever/that which
• यत्: सम्बन्ध/विशेषण (अनुवर्ती-सम्बन्धः) — ‘यत् … तत्’ प्रकारेण
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) / यद्-शब्द

• द्यावः: the heavens
• द्यावः: कर्तृ (स्युः इत्यस्य) / विषयः
• Type: Noun
• Root: द्यौ (प्रातिपदिक) / द्यौ-शब्द

• इन्द्र: O Indra
• इन्द्र: सम्बोधन
• Type: Noun (proper)
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• ते: of you/your
• ते: सम्बन्ध (अधिकार/स्वामित्व) — ‘ते शतम्’
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• शतम्: a hundred
• शतम्: प्रमाण/परिमाण (द्यावः/भूमीः इत्यस्य) — ‘a hundred’
• Type: Numeral/Adjective
• Root: शत (संख्या-प्रातिपदिक)

• शतम्: a hundred
• शतम्: प्रमाण/परिमाण (पुनरुक्त्या बलवत्त्वम्) — ‘a hundred’
• Type: Numeral/Adjective
• Root: शत (संख्या-प्रातिपदिक)

• भूमीः: earths/lands
• भूमीः: कर्तृ (स्युः इत्यस्य) / विषयः
• Type: Noun
• Root: भूमि (प्रातिपदिक)

• उत: and/also
• उत: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: उत

• स्युः: might be / would be
• स्युः: क्रिया (द्यावः, भूमीः इत्यस्य) — ‘might be/would be’
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)

• न: not
• न: निषेध
• Type: Indeclinable
• Root: न

• त्वा: you
• त्वा: कर्म (अनु…अष्ट इत्यस्य) — ‘you’
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वज्रिन्: O wielder of the thunderbolt
• वज्रिन्: सम्बोधन
• Type: Noun/Adjective (epithet)
• Root: वज्रिन् (प्रातिपदिक; वज्र + इन्)

• सहस्रम्: a thousand
• सहस्रम्: प्रमाण/परिमाण (सूर्याः इत्यस्य) — ‘a thousand’
• Type: Numeral/Adjective
• Root: सहस्र (संख्या-प्रातिपदिक)

• सूर्याः: suns
• सूर्याः: कर्तृ (अष्ट इत्यस्य) / विषयः
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक)

• अनु: after/along
• अनु: क्रियाविशेषण (अष्ट इत्यस्य) — ‘after/along’
• Type: Indeclinable
• Root: अनु

• न: not
• न: निषेध
• Type: Indeclinable
• Root: न

• जातम्: born/produced
• जातम्: कर्म-विशेषण (त्वा) — ‘born’
• Type: Participle (past passive) used adjectivally
• Root: जात (कृदन्त; √जन्)

• अष्ट: has reached/attained
• अष्ट: क्रिया (सूर्याः कर्तृ; त्वा कर्म) — ‘reach’
• Type: Verb (Vedic finite form)
• Root: अश्/अष्ट (धातु √अश् ‘to reach, attain’; वैदिके ‘अष्ट’ इति लिट्/लुङ्-रूपवत् प्रयोगः) अथवा √अश् + त (कृदन्त-सम्भवः)

• रोदसी: the two worlds (heaven and earth)
• रोदसी: अधिकरण (सीमा/परिसरः) — ‘within the two worlds’
• Type: Noun (dual collective)
• Root: रोदसी (द्विवचन-प्रातिपदिक; द्यावापृथिव्यौ)

Attribution

Rishi: Rigvedic attribution (borrowed into AV 20): Indra-stotra tradition (exact RV r̥ṣi varies by hymn; AV 20 preserves RV material).

Devata: Indra (Vajrin)

Chandas: Triṣṭubh (Rigvedic-style stotra meter)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"adbhuta","secondary_rasa":"vira","emotional_arc":"Awe through cosmic scale, culminating in fearless certainty.","listener_experience":"Astonishment that becomes safety: threats feel small.","intensity":7}