Mantra 4

Sukta 9

Sanskrit (Devanagari)

येना समुद्रमसृजो महीरपस्तदिन्द्र वृष्णि ते शवः । सद्यः सो अस्य महिमा न संनशे यं क्षोणीरनुचक्रदे

IAST Transliteration

yéna samudrám asṛ́jo mahī́r apás tád índra vṛ́ṣṇi te śávaḥ | sadyáḥ só asya mahimā́ ná saṃnáśe yáṃ kṣoṇī́r anucakradé ||

English Translation (Griffith/Whitney)

Wherewith thou loosedst to the sea the mighty waters—that, O Indra, Bull, is thy force. Straightway his majesty perisheth not—he whom the broad lands follow in their course.

Word by Word

• येन: by which; whereby
• येन: Karaṇa
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → य-

• समुद्रम्: the ocean
• समुद्रम्: Karma
• Type: Noun
• Root: समुद्र (प्रातिपदिक)

• असृजः: you released; you let loose
• असृजः: —
• Type: Verb
• Root: सृज् (धातु)

• महीः: great; mighty
• महीः: Karma
• Type: Adjective
• Root: मही (स्त्री-प्रातिपदिक; ‘मह्’ भावे/गुणे) अथवा महत्-सम्बद्धा

• अपः: waters
• अपः: Karma
• Type: Noun
• Root: अप् (स्त्री-प्रातिपदिक)

• तत्: that
• तत्: Kartā (नामरूपेण ‘that (is)’) / वाक्य-सम्बन्धक
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• इन्द्र: O Indra
• इन्द्र: —
• Type: Noun (proper)
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• वृष्णि: in (your) manly power; in virility
• वृष्णि: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: वृष्णि (प्रातिपदिक; ‘वृषन्’ सम्बन्धि—बल/वीर्य-विशेषः)

• ते: your
• ते: —
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• शवः: might; strength
• शवः: Kartā (स्तुत्यर्थे ‘your might (is)’) / वाक्य-प्रधाने
• Type: Noun
• Root: शवस् (नपुंसक-प्रातिपदिक; बल/शक्ति)

• सद्यः: immediately; at once
• सद्यः: Adhikaraṇa (कालाधिकरणम्)
• Type: Indeclinable
• Root: सद्यस् (अव्यय-प्रातिपदिक)

• सः: he; that one
• सः: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अस्य: of him; of this
• अस्य: —
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• महिमा: greatness; majesty
• महिमा: Kartā
• Type: Noun
• Root: महिमन् (पुं-प्रातिपदिक)

• न: not
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (निषेध-अव्यय)

• संनशे: perishes; vanishes
• संनशे: —
• Type: Verb
• Root: नश् (धातु; ‘नश्यति’—नाशे) + सम्-

• यम्: whom
• यम्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• क्षोणीः: the earths; the lands
• क्षोणीः: Kartā
• Type: Noun
• Root: क्षोणी (स्त्री-प्रातिपदिक; पृथिवी/भूमि)

• अनु: after; along; following
• अनु: —
• Type: Indeclinable (preverb)
• Root: अनु (उपसर्ग/अव्यय)

• चक्रदे: set in motion; caused to follow; made (them) go after
• चक्रदे: —
• Type: Verb
• Root: क्रम् (धातु) / चक्र (कृ-धातोः लिट्-आधारः) + दे (वैदिक-प्रत्यय/रूप) → ‘चक्रदे’ (वैदिकं: ‘made to go/caused to follow’)

Attribution

Rishi: RV-derived; exact AV 20 r̥ṣi assignment varies by anukramaṇī.

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From awe at the cosmic release of waters to confidence in imperishable majesty.","listener_experience":"A felt surge of authority and order; reassurance that rightful power does not decay.","intensity":7}