Mantra 10

Sukta 13

Sanskrit (Devanagari)

इन्द्रस्य वृष्णो वरुणस्य राज्ञ आदित्यानां मरुतां शर्ध उग्रम्। महामनसां भुवनच्यवानां घोषो देवानां जयतामुदस्थात्

IAST Transliteration

índrasya vṛ́ṣṇo váruṇasya rā́jña ādityā́nāṃ marútāṃ śárdha ugrám | mahā́-manasāṃ bhuvana-cyavā́nāṃ ghóṣo devā́nāṃ jáyatām úd asthāt

English Translation (Griffith/Whitney)

The fierce host of the Maruts, of the Ādityas, of Varuṇa the King, of Indra the Bull—of the great-minded, world-shaking gods—their conquering shout hath risen aloft.

Word by Word

• इन्द्रस्य: of Indra
• इन्द्रस्य: सम्बन्ध (genitive relation)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• वृष्णः: of the bull/virile one (Indra as ‘the bull’)
• वृष्णः: सम्बन्ध
• Type: Noun/Adjective
• Root: वृषन् (प्रातिपदिक)

• वरुणस्य: of Varuṇa
• वरुणस्य: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: वरुण (प्रातिपदिक)

• राज्ञः: of the king
• राज्ञः: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)

• आदित्यानाम्: of the Ādityas
• आदित्यानाम्: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: आदित्य (प्रातिपदिक)

• मरुताम्: of the Maruts
• मरुताम्: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: मरुत् (प्रातिपदिक)

• शर्धः: host, troop
• शर्धः: कर्तृ (with implied ‘is/stands’ as predicate-nominative) / विषय
• Type: Noun
• Root: शर्धस् (प्रातिपदिक)

• उग्रम्: fierce, formidable
• उग्रम्: विशेषण (qualifier of शर्धः)
• Type: Adjective
• Root: उग्र (प्रातिपदिक)

• महामनसाम्: of the great-minded (ones)
• महामनसाम्: सम्बन्ध
• Type: Adjective (substantival)
• Root: महामनस् (प्रातिपदिक; महा- + मनस्)

• भुवनच्यवानाम्: of those who set the worlds in motion / world-stirrers
• भुवनच्यवानाम्: सम्बन्ध
• Type: Adjective (substantival)
• Root: भुवनच्यव (प्रातिपदिक; भुवन- + च्यव ‘moving/causing to move’)

• घोषः: the shout, acclaim
• घोषः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: घोष (प्रातिपदिक)

• देवानाम्: of the gods
• देवानाम्: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• जयताम्: may they conquer / let them be victorious
• जयताम्: कर्तृ (of the verbal action ‘conquer’)
• Type: Verb
• Root: जि (धातु) → जय (प्रातिपदिक/धात्वादेश)

• उदस्थात्: arose, stood up, sprang forth
• उदस्थात्: क्रिया (finite verb); कर्तृ = घोषः
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) with उद्-

Attribution

Rishi: Atharvanic/Angirasa tradition (not explicit here)

Devata: Indra, Varuṇa, Ādityas, Maruts (collective)

Chandas: Triṣṭubh-like (late AV; mixed)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"raudra","secondary_rasa":"vira","emotional_arc":"From naming sovereign powers → intensifying fierceness → eruptive victory-roar rising aloft.","listener_experience":"Awe and intimidation; a sense that opposition is already shaken.","intensity":9}