Mantra 36
Sukta 2
Sanskrit (Devanagari)
शं तप माति तपो अग्ने मा तन्वं१ तपः । वणेषु शुष्मो अस्तु ते पृथिव्यामस्तु यद्धरः
IAST Transliteration
śáṁ tapa mā́ti tapo agne mā́ tanvàṁ tapaḥ | váneṣu śúṣmo astu te pṛthivyā́m astu yád dharáḥ ||
English Translation (Griffith/Whitney)
Burn thou for welfare; burn not overmuch, O Agni; scorch not the body. In the forests let thy fierce might be; upon the earth let be that which is thy containing support.
Word by Word
शम्well; auspiciously; for welfare
शम्:
— (क्रियाविशेषण/आशीर्वादार्थक)
TypeIndeclinable
Rootशम् (अव्यय-प्रातिपदिक) / √शम् (शमुँ) ‘शमने’ (अर्थ-शान्ति) से निष्पन्न
तपheat/burn; practice austerity
तप:
— (आज्ञा)
TypeVerb
Root√तप् (तपँ) ‘सन्तापे/तपसि’
माdo not
मा:
—
TypeIndeclinable
Rootमा (निषेध-अव्यय)
अतिtoo much; excessively
अति:
— (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअति (उपसर्ग/अव्यय)
तपःheat; austerity
तपः:
कर्म (तप्-क्रियायाः विषयः/परिमाणः)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
अग्नेO Agni (Fire)
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
माdo not
मा:
—
TypeIndeclinable
Rootमा (निषेध-अव्यय)
त॒न्वम्the body; person
त॒न्वम्:
कर्म (मा… [तप]— ‘शरीरं’)
TypeNoun
Rootतनू (प्रातिपदिक) / तन्व्- (वेदिक-रूप)
तपःheat; austerity
तपः:
कर्म (तप्-क्रियायाः विषयः)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
वनेषुin the forests/woods
वनेषु:
अधिकरण (स्थान)
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
शुष्मःvigor; fiery strength
शुष्मः:
कर्तृ (अस्तु-क्रियायाः)
TypeNoun
Rootशुष्म (प्रातिपदिक)
अस्तुlet there be
अस्तु:
—
TypeVerb
Root√अस् (असँ) ‘भुवि’
तेof you; your
ते:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पृथिव्याम्on/in the earth
पृथिव्याम्:
अधिकरण (स्थान)
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
अस्तुlet there be
अस्तु:
—
TypeVerb
Root√अस् (असँ) ‘भुवि’
यत्whatever; that which
यत्:
कर्म/विषय (यद्… अस्तु— ‘whatever…’)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
हरःflame; heat; burning power
हरः:
कर्तृ (अस्तु-क्रियायाः, यद्-सम्बद्धः)
TypeNoun
Rootहर (प्रातिपदिक) / √हृ (हरति) से भाव/कर्तृ-निर्माण; वेदिक ‘हरः’ = ज्वाला/तेज/हरण-शक्ति
Attribution
Rishi: Atharvanic tradition (hymn-level attribution varies)
Devata: Agni (as tapas/śuṣma)
Chandas: Anuṣṭubh
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"bhayankara","emotional_arc":"From apprehension of destructive heat to calm control and safe placement.","listener_experience":"A sense of cooling restraint and boundary-making; relief that power is mastered.","intensity":5}