Mantra 7
Sukta 15
Sanskrit (Devanagari)
तस्य व्रात्यस्य ।योऽस्य पञ्चमः प्राणो योनिर्नाम ता इमा आपः
IAST Transliteration
tásya vrā́tyasya | yó ’sya pañcamáḥ prā́ṇo yóniḥ nā́ma | tā́ imā́ ā́paḥ
English Translation (Griffith/Whitney)
Of that Vrātya, the fifth vital breath—Yoni by name—those are these Waters.
Word by Word
तस्यof that
तस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
व्रात्यस्यof the Vrātya (the consecrated/ascetic figure)
व्रात्यस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootव्रात्य (प्रातिपदिक)
यःwho/which
यः:
कर्तृ (relative subject)
TypeRelative pronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अस्यof him/its
अस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पञ्चमःfifth
पञ्चमः:
विशेषण (of प्राणः)
TypeAdjective (ordinal)
Rootपञ्चम (क्रमवाचक-विशेषण-प्रातिपदिक)
प्राणःbreath; vital air
प्राणः:
कर्तृ/विषय (subject/topic)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
योनिःwomb; source; origin
योनिः:
समानााधिकरण/विधेय (predicate nominative)
TypeNoun
Rootयोनि (प्रातिपदिक)
नामnamely; indeed
नाम:
सम्बन्ध-निर्देशक/वाक्य-निपात (discourse particle)
TypeIndeclinable (particle)
Rootनामन् (प्रातिपदिक) → अव्ययीभाव/निपात-प्रयोगः
ताःthose
ताः:
कर्तृ/विषय (subject/topic)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इमाःthese
इमाः:
विशेषण (of आपः)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आपःwaters
आपः:
कर्तृ/विषय (subject/topic)
TypeNoun
Rootआप्/अप् (प्रातिपदिक; जलवाचक)
Attribution
Rishi: Vrātya/Ātharvaṇa tradition (speculative)
Devata: Āpaḥ (Waters) identified with Prāṇa (Yoni)
Chandas: Enumerative, brāhmaṇa-like cadence
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"karuna","emotional_arc":"From recognition of source (yoni) to gentle cleansing (āpaḥ).","listener_experience":"Soft renewal, emotional release, safety.","intensity":3}