Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 15

Sukta 9

श्वऽन्वतीरप्सरसो रूपका उतार्बुदे । अन्तःपात्रे रेरिहतीं रिशां दुर्णिहितैषिणीम्। सर्वास्ता अर्बुदे त्वममित्रेभ्यो दृशे कुरूदारांश्च प्र दर्शय

śvànvatīr apsáraso rū́pakā utā́rbude | antáḥ-pā́tre réríhatīṃ riśā́ṃ durnihitáiṣiṇīm | sárvā́s tā́ arbude tvám amítrebhyo dṛśé kúru udārā́ṃś ca prá darśaya ||

Dog-followed Apsarases, shape-wearing, and thou, O Arbuda—her that within the vessel licks again and again, seeking harm, hunting what is ill-bestowed: all those, O Arbuda, make thou visible to our foes; their gaping sores, too, show forth.

श्वःtomorrow
श्वः:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootश्वस् (अव्यय-प्रातिपदिक) / श्वः
अन्वतीःfollowing (fem. pl.)
अन्वतीः:
Kartā
TypeAdjective
Rootअन्वती (प्रातिपदिक; अन्वत्/अन्वती)
अप्सरसःApsarases
अप्सरसः:
Kartā
TypeNoun
Rootअप्सरस् (प्रातिपदिक)
रूपकाःforms/figures; shape-makers
रूपकाः:
Kartā
TypeNoun
Rootरूपक (प्रातिपदिक)
उतand; also
उत:
TypeIndeclinable
Rootउत (अव्यय)
अर्बुदेin/at Arbuda (name of a being/place; also ‘tumor’ in later usage)
अर्बुदे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootअर्बुद (प्रातिपदिक)
अन्तःपात्रेin the inner vessel/container
अन्तःपात्रे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootअन्तःपात्र (प्रातिपदिक; अन्तः + पात्र)
रेरिहतीम्licking repeatedly; gnawing
रेरिहतीम्:
Karma
TypeParticiple/Adjective
Root√रिह् (लिह्/रिह्) + रेरिहत् (कृदन्त-प्रातिपदिक; intensive/iterative sense)
रिशाम्injuries/harmful wounds
रिशाम्:
Karma
TypeNoun
Rootरिशा (प्रातिपदिक)
दुर्निहितैषिणीम्seeking what is ill-placed/hidden wrongly; mischief-seeking
दुर्निहितैषिणीम्:
Karma
TypeAdjective
Rootदुर्निहितैषिणी (प्रातिपदिक; दुर्-निहित + एषिणी ‘seeking’)
सर्वाःall (fem. pl.)
सर्वाः:
Kartā
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
ताःthose
ताः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अर्बुदेin/at Arbuda
अर्बुदे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootअर्बुद (प्रातिपदिक)
त्वम्you
त्वम्:
Kartā
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अमित्रेभ्यःfrom enemies
अमित्रेभ्यः:
Apādāna
TypeNoun
Rootअमित्र (प्रातिपदिक)
दृशेfor seeing; to be seen
दृशे:
Sampradāna
TypeVerb (infinitival/dative form)
Root√दृश् (धातु) / दर्शन (अर्थे)
कुरूदारान्Kuru-people/men of the Kuru (as targets to be shown)
कुरूदारान्:
Karma
TypeNoun
Rootकुरूदार (प्रातिपदिक)
and
:
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
प्रforth; clearly
प्र:
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
दर्शयshow (imperative)
दर्शय:
TypeVerb
Root√दृश् (धातु) + caus. दर्शय

Rishi: Atharvanic tradition (verify Anukramaṇī assignment per edition).

Devata: Apsarases (as malignant spirits) and Arbuda (personified affliction)

Chandas: Mixed/irregular (verify per critical edition)

{"primary_rasa":"bhayankara","secondary_rasa":"raudra","emotional_arc":"Uncanny infiltration imagery → decisive exposure/command.","listener_experience":"Creeping recognition of hidden harm followed by catharsis through revelation.","intensity":7}