Mantra 5
Sukta 8
Sanskrit (Devanagari)
अजाता आसन्नृतवोऽथो धाता बृहस्पतिः । इन्द्राग्नी अश्विना तर्हि कं ते ज्येष्ठमुपासत
IAST Transliteration
ájātā āsann ṛtávo ’thó dhātā́ bृहáspátiḥ | indrāgnī́ aśvínā tárhi káṃ te jyéṣṭham upā́sata |
English Translation (Griffith/Whitney)
Unborn were the Seasons; yea, Dhātṛ and Bṛhaspati; Indra with Agni, and the Aśvins: whom then did they attend as eldest and as chief?
Word by Word
अजाताःunborn; not yet born
अजाताः:
कर्तृ (समुच्चित-कर्तृसमूहः)
TypeAdjective
Rootअ-जात (√जन्) [कृदन्त-प्रातिपदिक]
आसन्were
आसन्:
(अस्ति-क्रिया; कर्तृ-संबन्धः)
TypeVerb
Root√अस्
ऋतवःseasons
ऋतवः:
कर्तृ (आसन् इति क्रियायाः)
TypeNoun
Rootऋतु
अथोand then; also
अथो:
—
TypeIndeclinable
Rootअथ + उ
धाताःthe Creator/Ordainer (Dhātṛ)
धाताः:
कर्तृ (आसन् इति क्रियायाः)
TypeNoun
Rootधातृ (√धा) [कृदन्त-प्रातिपदिक]
बृहस्पतिःBṛhaspati
बृहस्पतिः:
कर्तृ (आसन् इति क्रियायाः)
TypeNoun
Rootबृहस्पति
इन्द्राग्नीIndra and Agni
इन्द्राग्नी:
कर्तृ (उपासत इति क्रियायाः)
TypeNoun
Rootइन्द्र + अग्नि (द्वन्द्व-समास)
अश्विनाthe Aśvins (twin gods)
अश्विना:
कर्तृ (उपासत इति क्रियायाः)
TypeNoun
Rootअश्विन् (द्वन्द्व-समास/युग्मदेवता)
तर्हिthen; at that time
तर्हि:
—
TypeIndeclinable
Rootतर्हि
कम्whom? which one?
कम्:
कर्म (उपासत इति क्रियायाः)
TypePronoun
Rootक (प्रश्न/अनिर्दिष्ट-प्रातिपदिक)
तेof you; your
ते:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootत्वद्
ज्येष्ठम्the eldest; the most eminent
ज्येष्ठम्:
कर्म (कम् इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootज्येष्ठ
उपासतthey worshipped; they attended upon
उपासत:
(उपासना-क्रिया; कर्तृ=इन्द्राग्नी, अश्विना)
TypeVerb
Rootउप + √आस्
Attribution
Rishi: Atharvanic speculative tradition
Devata: Cosmic order and senior principle (implicit); named deities as witnesses
Chandas: Anuṣṭubh
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"adbhuta","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"Wonder → focused inquiry → quiet re-centering.","listener_experience":"A sense of awe and intellectual purification; the mind relinquishes secondary supports and seeks the root.","intensity":4}