Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 16

Sukta 10

वायुरमित्राणामिष्वग्राण्याञ्चतु । इन्द्र एषां बाहून् प्रति भनक्तु मा शकन् प्रतिधामिषुम्। आदित्य एषामस्त्रं वि नाशयतु चन्द्रमा युतामगतस्य पन्थाम्

vāyúr amítrāṇām iṣv-ágrāṇy ā́ñcatu | índra eṣā́ṃ bāhū́n práti bhanaktu mā́ śakān pratidhā́m íṣum | ādityá eṣā́m ástraṃ ví nāśayatu candrámā yutā́m ágatasya pánthām ||

Let Vāyu turn aside the foemen’s arrow-points. Let Indra break their arms in counter-stroke: let them not have power to set the arrow to its aim. Let Āditya shatter their weapon utterly; let Moon yoke for the ungoing one a path astray.

वायुःWind (Vāyu)
वायुः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootवायु- (प्रातिपदिक)
अमित्राणाम्of the enemies
अमित्राणाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootअमित्र- (प्रातिपदिक)
इषु-अग्राणिthe arrow-points / tips of arrows
इषु-अग्राणि:
कर्म
TypeNoun (समास: षष्ठी-तत्पुरुष)
Rootइषु- (प्रातिपदिक) + अग्र- (प्रातिपदिक)
आञ्चतुlet (him/it) bend/turn
आञ्चतु:
क्रिया
TypeVerb
Rootअञ्च् (धातु)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootइन्द्र- (प्रातिपदिक)
एषाम्of these (persons)
एषाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
बाहून्arms
बाहून्:
कर्म
TypeNoun
Rootबाहु- (प्रातिपदिक)
प्रतिback/against
प्रति:
(क्रियाविशेषण/दिशा)
TypeIndeclinable
Rootप्रति (उपसर्ग/अव्यय)
भनक्तुlet him break
भनक्तु:
क्रिया
TypeVerb
Rootभञ्ज् (धातु; वैदिक रूप: भनक्-)
माdo not
मा:
(निषेध)
TypeIndeclinable
Rootमा (निषेध-अव्यय)
शकन्may they be able
शकन्:
क्रिया
TypeVerb (अव्ययभाव/विधिलिङ्-प्रयोगः; वैदिक)
Rootशक् (धातु)
प्रतिback/against
प्रति:
(क्रियाविशेषण/दिशा)
TypeIndeclinable
Rootप्रति (अव्यय)
धाम्placing/setting; station
धाम्:
कर्म
TypeNoun
Rootधा (धातु) → धा- (कृदन्त/नामधातु: धामन्)
इषुम्arrow
इषुम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइषु- (प्रातिपदिक)
आदित्यःĀditya (Sun-god)
आदित्यः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootआदित्य- (प्रातिपदिक)
एषाम्of these
एषाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अस्त्रम्missile/weapon
अस्त्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअस्त्र- (प्रातिपदिक)
विapart, asunder
वि:
(क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
नाशयतुlet him destroy
नाशयतु:
क्रिया
TypeVerb
Rootनश्/नाशय् (धातु; causative of नश्)
चन्द्रमाthe Moon
चन्द्रमा:
कर्तृ
TypeNoun
Rootचन्द्रमस्- (प्रातिपदिक)
युताम्joined/associated (with)
युताम्:
कर्म-विशेषण
TypeAdjective (कृदन्त)
Rootयु (धातु) → युत (कृदन्त/विशेषण) / युत- (प्रातिपदिक)
अगतस्यof the one who has not gone / of the immobile
अगतस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeAdjective (कृदन्त)
Rootअगत- (कृदन्त; a-gata)
पन्थाम्path, way
पन्थाम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपथिन्/पन्था- (प्रातिपदिक)

Rishi: Atharvanic tradition

Devata: Vāyu, Indra, Āditya, Candramas (a coordinated protective pantheon)

Chandas: Mixed/expanded Anuṣṭubh-like cadence (probable; longer pādas suggest Atharvanic flexibility)

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"raudra","emotional_arc":"From alert defense (Vāyu) to decisive disabling (Indra/Āditya) to cool strategic misdirection (Moon).","listener_experience":"Heightened courage and tactical clarity; sense of being guarded by a coordinated cosmic team.","intensity":7}