Mantra 22
Sukta 9
Sanskrit (Devanagari)
यत् ते पुच्छं ये ते बाला यदूधो ये च ते स्तनाः । आमिक्षां दुह्रतां दात्रे क्षीरं सर्पिरथो मधु
IAST Transliteration
yát te púccʰaṁ yé te bālā́ yád ū́dho yé ca te stanā́ḥ | āmíkṣāṁ duhratāṁ dātré kṣī́raṁ sárpir átho mádhu
English Translation (Griffith/Whitney)
Thy tail, thy hairs, thine udder, and thy teats—let them be milked for the giver: clotted milk, milk, and ghee, and honey besides.
Word by Word
यत्whatever/that which
यत्:
सम्बन्ध/विशेषण (यत्…तत्-सम्बन्धः)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) / यद्-शब्द
तेyour (of you)
ते:
सम्बन्ध (षष्ठी—‘of you/your’)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पुच्छम्tail
पुच्छम्:
कर्म (यत्…—सूच्यं वस्तु)
TypeNoun
Rootपुच्छ (प्रातिपदिक)
येwhich (those that)
ये:
सम्बन्ध/विशेषण
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेyour
ते:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
बालाःhairs (bristles)
बालाः:
कर्म/विषय (यत्-सम्बद्धाः अवयवाः)
TypeNoun
Rootबाल (प्रातिपदिक)
यत्whatever/that which
यत्:
सम्बन्ध/विशेषण
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ऊधःudder
ऊधः:
कर्म/विषय
TypeNoun
Rootऊधस् (प्रातिपदिक)
येwhich (those that)
ये:
सम्बन्ध/विशेषण
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
चand
च:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
तेyour
ते:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
स्तनाःteats, breasts
स्तनाः:
कर्म/विषय
TypeNoun
Rootस्तन (प्रातिपदिक)
आमिक्षाम्curdled milk/curds (a milk preparation)
आमिक्षाम्:
कर्म (दुह्रताम्—यत् दुह्यते)
TypeNoun
Rootआमिक्षा (प्रातिपदिक)
दुह्रताम्of the milkers / of those who milk
दुह्रताम्:
कर्तृ-सम्बन्ध (षष्ठी—दुह्रताम् = milkers’)
TypeParticiple
Rootदुह् (धातु) → दुह्रत् (वर्तमान-कृदन्त, शतृ-प्रत्ययः)
दात्रेfor the giver/donor
दात्रे:
सम्प्रदान (for the giver/donor)
TypeNoun
Rootदात्र (प्रातिपदिक) / दातृ (प्रातिपदिक) ‘दाता’
क्षीरम्milk
क्षीरम्:
कर्म (दुह्यते/प्राप्यते इति)
TypeNoun
Rootक्षीर (प्रातिपदिक)
सर्पिःghee
सर्पिः:
कर्म (क्षीरादि-समुच्चयः)
TypeNoun
Rootसर्पिस् (प्रातिपदिक)
अथोand also / moreover
अथो:
समुच्चय/अनुक्रम
TypeIndeclinable
Rootअथो (अव्यय; अथ + उ)
मधुhoney
मधु:
कर्म (समुच्चितं द्रव्यम्)
TypeNoun
Rootमधु (प्रातिपदिक)
Attribution
Rishi: Atharvanic tradition (anukramaṇī-dependent)
Devata: Cow/Payas; the udder as personified abundance
Chandas: Anuṣṭubh
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From detailed bodily inventory to a calm, confident promise of plenty.","listener_experience":"Reassurance with a subtle protective edge—like tying a knot of safety around the udder.","intensity":5}