Mantra 15

Sukta 9

Sanskrit (Devanagari)

यत् ते क्लोमा यद्धृदयं पुरीतत् सहकण्ठिका । आमिक्षां दुह्रतां दात्रे क्षीरं सर्पिरथो मधु

IAST Transliteration

yát te klómā yád dhṛ́dayaṃ purī́tat sahákaṇṭhikā́ | āmíkṣāṃ duhratāṃ dātré kṣīráṃ sarpír átho mádhu

English Translation (Griffith/Whitney)

What is thy kloman, what thy heart, thy caul, with the throat besides—let these milk into the vessel clotted milk: milk, and ghee, and honey besides.

Word by Word

• यत्: whatever / that which
• यत्: —
• Type: Indeclinable
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) / यत् (सम्बन्ध-प्रत्यय)

• ते: of you / your
• ते: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• क्लोमा: the kloman (a bodily organ; traditionally ‘lung/lobe’ etc.)
• क्लोमा: कर्तृ/कर्म-निर्देश (नामनिर्देशः; ‘यत् …’ इत्यस्य विषयः)
• Type: Noun
• Root: क्लोमन् (प्रातिपदिक; शरीरावयवः)

• यत्: and whatever
• यत्: —
• Type: Indeclinable
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• हृदयम्: heart
• हृदयम्: कर्तृ/कर्म-निर्देश (नामनिर्देशः)
• Type: Noun
• Root: हृदय (प्रातिपदिक)

• पुरीतत्: the purītat (an internal organ/part; AV anatomical term)
• पुरीतत्: कर्तृ/कर्म-निर्देश (नामनिर्देशः)
• Type: Noun
• Root: पुरीतत् (प्रातिपदिक; शरीरावयवः)

• सहकण्ठिका: the ‘with-the-throat’ part; throat-appendage/structure (anatomical term)
• सहकण्ठिका: कर्तृ/कर्म-निर्देश (नामनिर्देशः)
• Type: Noun
• Root: सह-कण्ठिका (प्रातिपदिक; ‘कण्ठिका’ + उपसर्ग/पूर्वपद ‘सह’)

• आमिक्षाम्: curdled milk / thickened milk (āmikṣā)
• आमिक्षाम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: आमिक्षा (प्रातिपदिक)

• दुह्रताम्: let them milk / may they draw (out)
• दुह्रताम्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: दुह् (धातु) → दुह्रत् (वर्तमान-प्रत्ययान्त; Vedic)

• दात्रे: for the giver / for the dispenser (recipient)
• दात्रे: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: दातृ (प्रातिपदिक; ‘giver’/‘dispenser’)

• क्षीरम्: milk
• क्षीरम्: कर्म (दुह्-क्रियायाः)
• Type: Noun
• Root: क्षीर (प्रातिपदिक)

• सर्पिः: ghee
• सर्पिः: कर्म (दुह्-क्रियायाः)
• Type: Noun
• Root: सर्पिस् (प्रातिपदिक)

• अथो: and also / moreover
• अथो: —
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय) + उ (निपात)

• मधु: honey / sweetness
• मधु: कर्म (दुह्-क्रियायाः)
• Type: Noun
• Root: मधु (प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (Anukramaṇī attribution uncertain across editions).

Devata: Nourishing powers embodied in the cow’s vital organs; implicitly payas/ojas.

Chandas: Anuṣṭubh

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"shringara","emotional_arc":"Concern for inner well-being → quiet assurance of nourishing flow.","listener_experience":"Tender caretaking mood; sense of responsible prosperity.","intensity":3}