Mantra 28

Sukta 7

Sanskrit (Devanagari)

हिरण्यगर्भं परममनत्युद्यं जना विदुः । स्कम्भस्तदग्रे प्रासिञ्चद्धिरण्यं लोके अन्तरा

IAST Transliteration

hiraṇyagárbhaṁ parámaṁ anatyudyáṁ jánā vidúḥ | skambhás tád ágre prā́siñcadd híraṇyaṁ loké antárā ||

English Translation (Griffith/Whitney)

Hiraṇyagarbha, supreme, with uprising that none may stay, men hold in knowledge. Skambha, in the beginning, poured forth that golden essence within the interspaces of the world.

Word by Word

• हिरण्यगर्भम्: Hiraṇyagarbha (the ‘golden embryo’/cosmic germ)
• हिरण्यगर्भम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: हिरण्यगर्भ (प्रातिपदिक; हिरण्य + गर्भ समास)

• परमम्: supreme, highest
• परमम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)

• अनति: breathes
• अनति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: अन् (धातु; ‘to breathe’)

• उद्यम्: rising up, uplifted/lofty
• उद्यम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: उद्य (प्रातिपदिक; √उद्/उद् ‘to rise’ से भाव/विशेषणार्थ)

• जनाः: people
• जनाः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक)

• विदुः: know
• विदुः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु; ‘to know’)

• स्कम्भः: Skambha (the cosmic support/pillar)
• स्कम्भः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: स्कम्भ (प्रातिपदिक)

• तत्: that
• तत्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अग्रे: at first, in the beginning
• अग्रे: अधिकरण
• Type: Indeclinable (adverbial use)
• Root: अग्र (प्रातिपदिक)

• प्रासिञ्चत्: poured forth, sprinkled
• प्रासिञ्चत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: सिच् (धातु; ‘to pour/sprinkle’) + प्र-उपसर्ग

• हिरण्यम्: gold
• हिरण्यम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: हिरण्य (प्रातिपदिक)

• लोके: in the world
• लोके: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)

• अन्तरा: between, within, in the midst
• अन्तरा: अधिकरण
• Type: Indeclinable (adverb/preposition)
• Root: अन्तर (प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Skambha-hymn tradition (Atharvanic speculative seers)

Devata: Skambha; Hiraṇyagarbha as emanated principle

Chandas: Anuṣṭubh

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"adbhuta","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"Awe at irresistible uprising → reassurance of primordial support → luminous calm","listener_experience":"Sense of inner sunrise; creative confidence without restlessness.","intensity":6}