Mantra 27
Sukta 2
Sanskrit (Devanagari)
तद् वा अथर्वणः शिरो देवकोशः समुब्जितः । तत् प्राणो अभि रक्षति शिरो अन्नमथो मनः
IAST Transliteration
tád vā́ átharvaṇaḥ śíro devakóśaḥ samúbjitaḥ | tát prāṇó abhí rakṣati śíro ánnam átho mánaḥ
English Translation (Griffith/Whitney)
That, verily, is Atharvan’s head—a divine casket, firmly compacted. That the Breath guards round about: the head, the food, and also the mind.
Word by Word
तत्that (it)
तत्:
Karma (अभिरक्षति इत्यस्य) / विषय-निर्देश
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वैindeed, surely
वै:
—
TypeIndeclinable
Rootवै (निपात)
अथर्वणःof Atharvan
अथर्वणः:
सम्बन्ध (षष्ठी) / षष्ठी-सम्बन्धः
TypeNoun
Rootअथर्वन् (प्रातिपदिक)
शिरःhead
शिरः:
Kartā (अभिरक्षति इत्यस्य) / विषय
TypeNoun
Rootशिरस् (प्रातिपदिक)
देवकोशःthe divine sheath/treasury (divine container)
देवकोशः:
शिरः इत्यस्य विशेषण/समानााधिकरण
TypeNoun
Rootदेव-कोश (समास-प्रातिपदिक; कर्मधारय/तत्पुरुष)
समुब्जितःwell-packed/closely joined; firmly set
समुब्जितः:
शिरः/देवकोशः इत्यस्य विशेषण
TypeAdjective (past participle)
Rootसम् + उब्ज्/उञ्ज् (धातु) → क्त (कृदन्त)
तत्that
तत्:
Karma (अभिरक्षति) / रक्ष्य-वस्तु
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
प्राणःbreath; vital force
प्राणः:
Kartā (अभिरक्षति)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
अभिtowards; over; upon
अभि:
— (क्रियाविशेषण; अभिमुख्य/परितः)
TypeIndeclinable
Rootअभि (उपसर्ग/अव्यय)
रक्षतिprotects
रक्षति:
क्रिया
TypeVerb
Rootरक्ष् (धातु)
शिरःthe head
शिरः:
Karma (रक्षति) / रक्ष्य-वस्तु
TypeNoun
Rootशिरस् (प्रातिपदिक)
अन्नम्food
अन्नम्:
Karma (रक्षति) / रक्ष्य-वस्तु
TypeNoun
Rootअन्न (प्रातिपदिक)
अथोand also; moreover
अथो:
—
TypeIndeclinable
Rootअथो (अथ + उ; निपात)
मनःmind
मनः:
Karma (रक्षति) / रक्ष्य-वस्तु
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Attribution
Rishi: Atharvan
Devata: Prāṇa (life-breath) and the sacralized Śiras (Head) as locus
Chandas: Anuṣṭubh
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From proclamation of sacred structure to calm assurance of protection.","listener_experience":"Settled containment; gentle awe at breath’s guardianship.","intensity":5}