Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 10

मिथः कथनमन्येन जनवादे द्वन्द्वकथनम् राज्ञो वेषमुद्धतकुहकानां च रत्नातिशयप्रकाशाभ्यर्थनमेकाक्ष्योष्ठनिर्भोगं भ्रुकुटीकर्म वाक्यावक्षेपणं च ब्रुवति बलवत्संयुक्तविरोधं स्त्रीभिः स्त्रीदर्शिभिः सामन्तदूतैर्द्वेष्यपक्षावक्षिप्तानर्थ्यैश्च प्रतिसंसर्गमेकार्थचर्यां संघातं च वर्जयेत् ॥ कZ_०५.४.१० ॥

mithaḥ kathanam anyena janavāde dvandvakathanam rājño veṣam uddhatakuhakānāṃ ca ratnātiśayaprakāśābhyarthanam ekākṣyoṣṭhanirbhogaṃ bhrukuṭīkarma vākyāvakṣepaṇaṃ ca bruvati balavat-saṃyuktavirodhaṃ strībhiḥ strīdarśibhiḥ sāmantadūtair dveṣyapakṣāvakṣiptānarthyaiś ca pratisaṃsargaṃ ekārthacaryāṃ saṃghātaṃ ca varjayet

He should avoid: whispering with another amid public talk; speaking in a divided/paired (factional) manner; imitating the king’s dress; soliciting showy displays of “superior gems” from arrogant deceivers; making suggestive facial gestures (one-eyed looks, lip contortions), frowning, and disparaging interruptions. He should also avoid strong, coalition-backed opposition; and avoid close association, acting with a single shared agenda, or forming cliques—with women, womanizers, envoys of frontier vassals, and with worthless persons planted by hostile factions.

मिथःmutually, with one another
मिथः:
TypeIndeclinable
Rootमिथस्
Formअव्यय; परस्परार्थे
कथनम्talking, conversation
कथनम्:
TypeNoun (verbal noun)
Rootकथ्
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; भाववाचक-नामा (कथन)
अन्येनwith another (person)
अन्येन:
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य
Formपुं/नपुं; तृतीया एकवचन
जनवादेin public talk/rumor
जनवादे:
TypeNoun
Rootजनवाद
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी एकवचन
द्वन्द्वकथनम्quarrelsome/argumentative talk (talk of contention)
द्वन्द्वकथनम्:
TypeNoun (compound)
Rootकथ्
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; द्वन्द्वस्य कथनम्
राज्ञःof the king
राज्ञः:
TypeNoun
Rootराजन्
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी एकवचन
वेषम्disguise, dress
वेषम्:
TypeNoun
Rootवेष
Formपुं/नपुं; द्वितीया एकवचन
उद्धतकुहकानाम्of the arrogant and the deceivers
उद्धतकुहकानाम्:
TypeNoun (compound)
Rootउद्धत; कुहक
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी बहुवचन; उद्धतानां कुहकानां च
and
:
TypeParticle
Root
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
रत्नातिशयप्रकाशाभ्यर्थनम्soliciting (someone) by displaying exceptional jewels/treasures
रत्नातिशयप्रकाशाभ्यर्थनम्:
TypeNoun (compound)
Rootअर्थ् (याच्-भाव)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; रत्नातिशयस्य प्रकाशस्य अभ्यर्थनम्
एकाक्ष्योष्ठनिर्भोगम्(making) one-eyed looks and lip-gestures (covert facial signals)
एकाक्ष्योष्ठनिर्भोगम्:
TypeNoun (compound)
Rootनिर्भोग
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; एकाक्षि-ओष्ठ-निर्भोग (विशेषणसमास)
भ्रुकुटीकर्मfrowning; knitting the eyebrows
भ्रुकुटीकर्म:
TypeNoun (compound)
Rootकृ
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; भ्रुकुट्याः कर्म
वाक्यावक्षेपणम्casting/throwing words (insinuation, verbal slight)
वाक्यावक्षेपणम्:
TypeNoun (compound)
Rootअव-क्षिप्
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; वाक्यस्य अवक्षेपणम्
and
:
TypeParticle
Root
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
ब्रुवति(the treatise) says; one should say/utter
ब्रुवति:
TypeVerb
Rootब्रू
Formलट्; परस्मैपद; प्रथमा पुरुष; एकवचन
बलवत्संयुक्तविरोधम्a strong/forcible combined opposition (entangling hostility)
बलवत्संयुक्तविरोधम्:
TypeNoun (compound)
Rootविरोध
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; बलवत्-संयुक्तः विरोधः
स्त्रीभिःwith women
स्त्रीभिः:
TypeNoun
Rootस्त्री
Formस्त्रीलिङ्ग; तृतीया बहुवचन
स्त्रीदर्शिभिःwith woman-seekers/men who look for women
स्त्रीदर्शिभिः:
TypeNoun/Adjective
Rootस्त्रीदर्शिन्
Formपुंलिङ्ग; तृतीया बहुवचन; स्त्रीं दर्शयन्ति/पश्यन्ति इति
सामन्तदूतैःwith envoys of (neighboring/subordinate) chiefs
सामन्तदूतैः:
TypeNoun (compound)
Rootसामन्त; दूत
Formपुंलिङ्ग; तृतीया बहुवचन; सामन्तस्य दूताः
द्वेष्यपक्षावक्षिप्तानर्थ्यैःwith harmful persons planted/instigated by the hostile faction
द्वेष्यपक्षावक्षिप्तानर्थ्यैः:
TypeNoun (compound)
Rootअनर्थ्य
Formपुंलिङ्ग; तृतीया बहुवचन; द्वेष्यस्य पक्षे अवक्षिप्ताः अनर्थ्याः (हितविरोधिनः)
and
:
TypeParticle
Root
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
प्रतिसंसर्गम्counter/close association; repeated contact
प्रतिसंसर्गम्:
TypeNoun
Rootसंसर्ग
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; प्रति-उपसर्गयुक्त
एकार्थचर्याम्acting with a single common aim
एकार्थचर्याम्:
TypeNoun (compound)
Rootचर्या
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; एकः अर्थः यस्याः सा
संघातम्a gathering/combination (clique)
संघातम्:
TypeNoun
Rootसंघात
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया एकवचन
and
:
TypeParticle
Root
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
वर्जयेत्should avoid
वर्जयेत्:
TypeVerb
Rootवृज् (वर्ज्)
Formविधिलिङ्; परस्मैपद; प्रथमा पुरुष; एकवचन
K
king
F
frontier vassals (sāmanta)
E
envoys (dūta)
H
hostile factions

FAQs

They are observable markers of faction-making and covert coordination, which undermine unified decision-making and invite suspicion or manipulation.