Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 13

अरन्ध्रव्यसनो वा ज्यायान्दुरारब्धकर्माणं भूयः क्षयव्ययाभ्यां योक्तुकामो दूष्यदण्डं प्रवासयितुकामो दूष्यदण्डमावाहयितुकामो वा पीडनीयमुच्छेदनीयं वा हीनेन व्यथयितुकामः संधिप्रधानो वा कल्याणबुद्धिर्हीनं लाभं प्रतिगृह्णीयात् ॥ कZ_०७.७.१३ ॥

arandhravyasano vā jyāyān durārabdhakarmāṇaṃ bhūyaḥ kṣayavyayābhyāṃ yoktukāmo dūṣyadaṇḍaṃ pravāsayitukāmo dūṣyadaṇḍam āvāhayitukāmo vā pīḍanīyam ucchedanīyaṃ vā hīnena vyathayitukāmaḥ saṃdhipradhāno vā kalyāṇabuddhir hīnaṃ lābhaṃ pratigṛhṇīyāt

A stronger ruler, free from vulnerabilities and calamity, may accept an inferior gain when he aims to bind an opponent who has undertaken a difficult enterprise to further loss and expenditure, or when he intends to exile a corrupt/hostile power-holder (dūṣya-daṇḍa), or to draw that corrupt element into his own jurisdiction, or when he seeks to distress a target fit for pressure or elimination by using a lesser concession; likewise, one who prioritizes treaty-making, if well‑intentioned, may accept a lesser gain.

अरन्ध्रव्यसनःone whose vice/obsession is unremitting (leaves no opening)
अरन्ध्रव्यसनः:
TypeNoun (adjectival)
Rootव्यसन
Formपुंलिङ्गः प्रथमा एकवचनम्; अरन्ध्र- (अ- + रन्ध्र) = ‘without a gap/without loophole’ qualifying व्यसनः
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्ययम्
ज्यायान्superior; stronger; more powerful
ज्यायान्:
TypeAdjective
Rootज्यायस्
Formपुंलिङ्गः प्रथमा एकवचनम्; तुलनात्मक (comparative)
दुरारब्धकर्माणम्a man whose undertakings are badly begun
दुरारब्धकर्माणम्:
TypeNoun (adjectival)
Rootकर्मन्
Formपुंलिङ्गः द्वितीया एकवचनम्; दुरारब्ध- ‘badly begun/ill-undertaken’ qualifying कर्माणम्
भूयःagain; further; moreover
भूयः:
TypeAdverb
Rootभूयस्
Formक्रियाविशेषणम्
क्षयव्ययाभ्याम्by loss and expenditure
क्षयव्ययाभ्याम्:
TypeNoun
Rootक्षय; व्यय
Formनपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे (प्रयोगानुसारम्) तृतीया द्विवचनम्; instrumental dual ‘by loss and expenditure’
योक्तुकामःdesirous to involve (him)
योक्तुकामः:
TypeVerbal derivative (desiderative adjective)
Rootयुज् (योजने)
Formपुंलिङ्गः प्रथमा एकवचनम्; तुमुन् + काम (योक्तुम् + कामः) = ‘desirous to yoke/apply/engage’
दूष्यदण्डम्a punishable/culpable person (liable to penalty)
दूष्यदण्डम्:
TypeNoun
Rootदूष्य; दण्ड
Formपुंलिङ्गः द्वितीया एकवचनम्; ‘punishment/rod’ connected with दूष्य (corruptible/culpable)
प्रवासयितुकामःdesirous to send into exile
प्रवासयितुकामः:
TypeVerbal derivative (causative desiderative adjective)
Rootप्र-वास् (निवासे/गत्यर्थे caus.)
Formपुंलिङ्गः प्रथमा एकवचनम्; णिच् caus. प्रवासयितुम् + कामः = ‘wishing to send into exile/banish’
दूष्यदण्डम्a punishable person
दूष्यदण्डम्:
TypeNoun
Rootदूष्य; दण्ड
Formपुंलिङ्गः द्वितीया एकवचनम्; पुनरुक्ति (same object under another alternative)
आवाहयितुकामःdesirous to summon (him)
आवाहयितुकामः:
TypeVerbal derivative (causative desiderative adjective)
Rootआ-वाह् (प्रापणे/आह्वाने caus.)
Formपुंलिङ्गः प्रथमा एकवचनम्; णिच् caus. आवाहयितुम् + कामः = ‘wishing to summon/call in’
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्ययम्
पीडनीयम्one who should be harassed/oppressed
पीडनीयम्:
TypeGerundive (future passive participle)
Rootपीड् (पीडने)
Formनपुंसकलिङ्गः द्वितीया एकवचनम्; ‘to be oppressed/harassed’ (object)
उच्छेदनीयम्one who should be cut off/eliminated
उच्छेदनीयम्:
TypeGerundive (future passive participle)
Rootउत्-छिद् (छेदने)
Formनपुंसकलिङ्गः द्वितीया एकवचनम्; ‘to be cut off/destroyed’
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्ययम्
हीनेनby an inferior (person/means)
हीनेन:
TypeAdjective (used substantively)
Rootहीन
Formपुंलिङ्गः तृतीया एकवचनम्; ‘by an inferior (person/means)’
व्यथयितुकामःdesirous to distress/torment
व्यथयितुकामः:
TypeVerbal derivative (causative desiderative adjective)
Rootव्यथ् (पीडने)
Formपुंलिङ्गः प्रथमा एकवचनम्; णिच् caus. व्यथयितुम् + कामः = ‘wishing to distress/torment’
सन्धिप्रधानःone who gives primacy to treaty/peace
सन्धिप्रधानः:
TypeNoun (adjectival)
Rootसन्धि; प्रधान
Formपुंलिङ्गः प्रथमा एकवचनम्; ‘one for whom alliance/treaty is primary’
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्ययम्
कल्याणबुद्धिःone of good judgment/intent
कल्याणबुद्धिः:
TypeNoun
Rootबुद्धि
Formस्त्रीलिङ्गः प्रथमा एकवचनम्; कल्याणा बुद्धिः = ‘good intention/judgment’
हीनम्inferior; lesser
हीनम्:
TypeAdjective
Rootहीन
Formपुंलिङ्गे/नपुंसके द्वितीया एकवचनम्; here qualifying लाभम्
लाभम्gain; profit; advantage
लाभम्:
TypeNoun
Rootलाभ
Formपुंलिङ्गः द्वितीया एकवचनम्; कर्म (object)
प्रतिगृह्णीयात्should accept
प्रतिगृह्णीयात्:
TypeVerb
Rootप्रति-ग्रह् (ग्रहणे)
Formविधिलिङ् (optative) परस्मैपदम्; 3rd person singular; ‘should accept’
S
stronger ruler (jyāyān)
O
opponent in hard enterprise
D
dūṣya-daṇḍa (corrupt/hostile power-holder)
T
targets for pressure (pīḍanīya) or elimination (ucchedanīya)

FAQs

It can function as a tool to increase the opponent’s long-run costs (attrition), enable exile/co-optation of dangerous actors, or soften a target for later pressure or removal.