Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 15

यदा वा पश्येत् व्यसनी परः प्रकृतिव्यसनं वास्य शेएषप्रकृतिभिरप्रतिकार्यं स्वचक्रपीडिता विरक्ता वास्य प्रकृतयः कर्शिता निरुत्साहाः परस्पराद्वा भिन्नाः शक्या लोभयितुमग्न्युदकव्याधिमरकदुर्भिक्षनिमित्तं क्षीणयुग्यपुरुषनिचयरक्षाविधानः परः इति तदा विगृह्य यायात् ॥ कZ_०७.४.१५ ॥

yadā vā paśyet vyasanī paraḥ prakṛtivyasanaṃ vāsya śeṣaprakṛtibhir apratikāryaṃ svacakrapīḍitā viraktā vāsya prakṛtayaḥ karśitā nirutsāhāḥ parasparād vā bhinnāḥ śakyā lobhayitum agnyudakavyādhimarakadurbhikṣanimittaṃ kṣīṇayugyapuruṣanicayarakṣāvidhānaḥ paraḥ iti tadā vigṛhya yāyāt

Or, when he observes that the enemy is afflicted by calamities—so that a crisis in one element of the enemy’s state cannot be remedied by the remaining elements; that the enemy’s constituents are oppressed by their own regime, alienated, emaciated, lacking morale, or mutually divided and thus can be induced by offers; that the enemy is weakened by fire, flood, disease, epidemic, or famine; and that the enemy’s arrangements for protecting transport animals, manpower reserves, and defenses are depleted—then he should initiate hostilities and march.

यदाwhen
यदा:
TypePronoun/Adverb
Rootयद्
Formकालवाचक-अव्ययम् (यदा = when)
वाor / alternatively
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-निपातः
पश्येत्should observe / should see
पश्येत्:
TypeVerb
Rootदृश्
Formलिङ् (विधिलिङ्), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; ‘he should see/observe’
व्यसनीone afflicted by calamities / in vice or distress
व्यसनी:
TypeNoun/Adjective
Rootव्यसन
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; विशेषणरूपेण
परःthe other (enemy/other king)
परः:
TypeNoun/Adjective
Rootपर
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; ‘the other’ (i.e., enemy/other king)
प्रकृति-व्यसनम्a calamity affecting the state’s constituents
प्रकृति-व्यसनम्:
TypeNoun
Rootप्रकृति, व्यसन
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्; ‘calamity of the constituents’
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-निपातः
अस्यof him / of that (enemy)
अस्य:
TypePronoun
Rootइदम्
Formषष्ठी, एकवचनम्; ‘of him/its’
शेष-प्रकृतिभिःby the remaining constituents (of the state)
शेष-प्रकृतिभिः:
TypeNoun
Rootशेष, प्रकृति
Formस्त्रीलिङ्गः, तृतीया, बहुवचनम्; ‘by the remaining constituents’
अप्रतिकार्यम्irremediable / not capable of being countered
अप्रतिकार्यम्:
TypeAdjective
Rootप्रति-√कृ (कार), अप्रतिकार्य
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्; ‘not remediable’
स्व-चक्र-पीडिताःoppressed by their own faction/circle
स्व-चक्र-पीडिताः:
TypeAdjective (past participle)
Rootस्व, चक्र, √पीड्
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्; ‘oppressed by their own circle/faction’
विरक्ताःdisaffected / alienated
विरक्ताः:
TypeAdjective (past participle)
Rootवि-√रञ्ज् (रक्त), विरक्त
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-निपातः
अस्यof him / his
अस्य:
TypePronoun
Rootइदम्
Formषष्ठी, एकवचनम्
प्रकृतयःthe constituents (of the state)
प्रकृतयः:
TypeNoun
Rootप्रकृति
Formस्त्रीलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्
कर्शिताःemaciated / exhausted / weakened
कर्शिताः:
TypeAdjective (past participle)
Root√कृश्
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्
निरुत्साहाःspiritless / lacking initiative
निरुत्साहाः:
TypeAdjective
Rootनिर्-उत्साह
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्
परस्परात्from one another / mutually
परस्परात्:
TypePronoun/Adverbial noun
Rootपरस्पर
Formपञ्चमी, एकवचनम्; ‘from one another’
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-निपातः
भिन्नाःsplit / divided
भिन्नाः:
TypeAdjective (past participle)
Root√भिद्
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्
शक्याःable to be
शक्याः:
TypeAdjective
Root√शक्
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्; ‘capable of being’
लोभयितुम्to entice / to bribe / to lure
लोभयितुम्:
TypeVerb (infinitive)
Root√लुभ् (caus. लोभय-)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्तः; हेत्वर्थे ‘to entice’
अग्नि-उदक-व्याधि-मरक-दुर्भिक्ष-निमित्तम्on account of fire, flood/water-disaster, disease, epidemic, or famine
अग्नि-उदक-व्याधि-मरक-दुर्भिक्ष-निमित्तम्:
TypeNoun (adverbial accusative)
Rootअग्नि, उदक, व्याधि, मरक, दुर्भिक्ष, निमित्त
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्; ‘on the occasion/cause of …’
क्षीण-युग्य-पुरुष-निचय-रक्षा-विधानःone whose arrangements for protection and reserves of mobilizable men are depleted
क्षीण-युग्य-पुरुष-निचय-रक्षा-विधानः:
TypeNoun/Adjective (bahuvrihi)
Rootक्षीण, युग्य, पुरुष, निचय, रक्षा, विधान
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; ‘he whose arrangements for … are depleted/defective’
परःthe enemy (king)
परः:
TypeNoun
Rootपर
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्
इतिthus
इति:
TypeParticle/Quotative
Rootइति
Formइत्यर्थक-अव्ययम्; पूर्वोक्तस्य समापनम्
तदाthen
तदा:
TypeAdverb
Rootतद्
Formकालवाचक-अव्ययम्
विगृह्यhaving undertaken hostility / having attacked
विगृह्य:
TypeVerb (gerund)
Rootवि-√ग्रह्
Formक्त्वा-प्रत्ययान्तः (ल्यप्); ‘having made hostility / having attacked’
यायात्should go / should march (against him)
यायात्:
TypeVerb
Root√या
Formलिङ् (विधिलिङ्), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; ‘he should go/march’
E
enemy king
E
enemy prakṛtis (state constituents)

FAQs

Non-remediable crisis in state-elements, disaffection and division among constituents, disaster-driven depletion (fire/flood/disease/epidemic/famine), and weakened logistics/reserves/defenses.

A state collapses when one element fails and the others cannot compensate; this is an actionable intelligence indicator for intervention.