Sutra 23

Devanagari script

बन्धनागाराध्यक्षस्य संरुद्धकमनाख्याय चारयतश्चतुर्विंशतिपणो दण्डः कर्म कारयतो द्विगुणः स्थानान्यत्वं गमयतोऽन्नपानं वा रुन्धतः षण्णवतिर्दण्डः परिक्लेशयत उत्कोटयतो वा मध्यमः साहसदण्डः घ्नतः साहस्रः ॥ कZ_०४.९.२३ ॥

Transliteration

bandhanāgārādhyakṣasya saṃruddhakam anākhyāya cārayataś caturviṃśatipaṇo daṇḍaḥ karma kārayato dviguṇaḥ sthānānyatvaṃ gamayato'nnapānaṃ vā rundhataḥ ṣaṇṇavatir daṇḍaḥ parikleśayata utkoṭayato vā madhyamaḥ sāhasadaṇḍaḥ ghnataḥ sāhasraḥ

Translation

If the superintendent of the prison keeps a detainee confined without recording/declaring it, the fine is 24 paṇas; if he forces the detainee to do work, the fine is double; if he moves him to another place or withholds food or drink, the fine is 96; if he torments him or extorts/blackmails him, the middle-grade sāhasa penalty applies; if he kills him, the penalty is 1,000 (paṇas).

Word by Word

• बन्धनागाराध्यक्षस्य: of the superintendent of the prison
• Type: Noun
• Root: अधि-√ईक्ष् (ईक्षते) / अध्यक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी एकवचन; (बन्धनागारस्य अध्यक्षः)

• संरुद्धकमनाख्याय: having not reported (i.e., not disclosed) the detained person
• Type: Gerund/Absolutive phrase
• Root: सम्-√रुध् (रुणद्धि) / √कथ्/√आख्या (आख्याय)
• Form: संरुद्ध-कम्-अनाख्याय = (संरुद्धं कम्) अनाख्याय; ‘अनाख्याय’ = ल्यप् (absolutive) from आ-√ख्या with neg. अ-; अव्ययभाव (क्रियाविशेषण)

• चारयतः: of (him) who makes (the detainee) move/act
• Type: Participle
• Root: √चर् (चरति) / causative √चारय्
• Form: वर्तमान कृदन्त (शतृ) परस्मैपदी causative; पुंलिङ्ग; षष्ठी एकवचन; ‘चारयतः’ = ‘of (him) who causes (someone) to move/act’

• चतुर्विंशतिपणः: a fine of twenty-four paṇas
• Type: Noun (numeral expression)
• Root: पण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; चतुर्विंशति-पणः = 24 पणों (का दण्ड)

• दण्डः: fine/penalty
• Type: Noun
• Root: दण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन

• कर्म: work/labour
• Type: Noun
• Root: कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन (कर्म कारयतः के साथ)

• कारयतः: of (him) who makes (him) do (work)
• Type: Participle
• Root: √कृ (करोति) / causative √कारय्
• Form: वर्तमान कृदन्त (शतृ) causative; पुंलिङ्ग; षष्ठी एकवचन; ‘of (him) who causes (someone) to do’

• द्विगुणः: double (the fine)
• Type: Adjective
• Root: द्वि + गुण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; दण्डः (इति) विशेषणम्

• स्थानानि: places/locations
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया बहुवचन

• अत्वं: change/alteration (to another)
• Type: Noun
• Root: अत्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; ‘अन्यत्वम्’ का संधि-रूप (नीचे sandhi_notes)

• गमयतः: of (him) who transfers/makes (him) go
• Type: Participle
• Root: √गम् (गच्छति) / causative √गमय्
• Form: वर्तमान कृदन्त (शतृ) causative; पुंलिङ्ग; षष्ठी एकवचन; ‘of (him) who causes to go/transfer’

• अन्नपानम्: food and drink
• Type: Noun
• Root: अन्न + पान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन

• वा: or
• Type: Particle
• Root: वा
• Form: विकल्पार्थक अव्यय

• रुन्धतः: of (him) who withholds/blocks
• Type: Participle
• Root: √रुध् (रुणद्धि)
• Form: वर्तमान कृदन्त (शतृ); पुंलिङ्ग; षष्ठी एकवचन; ‘of (him) who blocks/withholds’

• षण्णवतिः: ninety-six (paṇas)
• Type: Noun (numeral)
• Root: षण्णवति (संख्या)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; (पण-राशि)

• दण्डः: fine/penalty
• Type: Noun
• Root: दण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन

• परिक्लेशयतः: of (him) who tortures/afflicts
• Type: Participle
• Root: परि-√क्लिश् (क्लिश्नाति/क्लिश्यति) / causative परिक्लेशय्
• Form: वर्तमान कृदन्त (शतृ) causative; पुंलिङ्ग; षष्ठी एकवचन; ‘of (him) who causes distress/tortures’

• उत्कोटयतः: of (him) who rough-handles/beats
• Type: Participle
• Root: उद्-√कुट्/√कोट् (उत्कोटयति)
• Form: वर्तमान कृदन्त (शतृ) causative; पुंलिङ्ग; षष्ठी एकवचन; ‘of (him) who strikes/jerks up/rough-handles’ (contextual)

• वा: or
• Type: Particle
• Root: वा
• Form: विकल्पार्थक अव्यय

• मध्यमः: the middle (grade)
• Type: Adjective
• Root: मध्यम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; साहसदण्डः (इति) विशेषणम्

• साहसदण्डः: the penalty prescribed for violent assault (sāhasa-penalty)
• Type: Noun
• Root: साहस + दण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; साहसस्य दण्डः

• घ्नतः: of (him) who kills
• Type: Participle
• Root: √हन् (हन्ति)
• Form: वर्तमान कृदन्त (शतृ); पुंलिङ्ग; षष्ठी एकवचन; ‘of (him) who kills/strikes’

• साहस्रः: a thousand (paṇas) (as fine)
• Type: Adjective/Noun (numeral-based)
• Root: साहस्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; दण्डः (इति) अध्याहार्यः

Entities Mentioned

• bandhanāgārādhyakṣa (prison superintendent)
• saṃruddhaka (confinee/detainee)

More Details

FAQs

What compliance mechanism is implied by 'anākhyāya' (without reporting)?

Mandatory documentation and supervisory visibility of every confinement; secret detention is penalized.