Sutra 18
Devanagari script
परिचारकजनं वा तद्विधाचारमतिस्वप्नं निद्राक्लान्तमाविग्नं शुष्कभिन्नस्वरमुखवर्णमनवस्थितं ॥ कZ_०४.६.१८ब् ॥
Transliteration
paricārakajanaṃ vā tadvidhācāram atisvapnaṃ nidrāklāntam āvignaṃ śuṣkabhinnasvaramukhavarṇam anavasthitaṃ ।
Translation
Or suspect attendants/servants showing such conduct: excessive sleep, fatigue from lack of sleep, agitation, a dry and altered voice, changed face/color, and unsteadiness.
Word by Word
परिचारकजनम्the group of attendants/servants
परिचारकजनम्:
TypeNoun
Rootपरि-चर् (परिचरति) / जन
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया (कर्मपदम्)
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्ययम्
तद्विधाचारम्having conduct of that kind
तद्विधाचारम्:
TypeAdjective (used substantively)
Rootतद् + विध / आ-चर् (आचरति)
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; ‘आचार’ इति विशेष्यं, ‘तद्विध’ इति विशेषणम्
अतिस्वप्नम्excessively sleepy
अतिस्वप्नम्:
TypeAdjective
Rootस्वप् (स्वप्न)
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; ‘अति’ उपसर्गार्थः (अत्यधिक)
निद्राक्लान्तम्wearied by sleep
निद्राक्लान्तम्:
TypeAdjective
Rootनिद्रा / क्लम् (क्लान्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; ‘निद्रया क्लान्तः’
आविग्नम्disturbed/agitated
आविग्नम्:
TypeAdjective
Rootवि-गम्/विज्? (विग्न) with आ- intensifier (आविग्न)
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; ‘आ’ उपसर्गेण तीव्रता
शुष्कभिन्नस्वरमुखवर्णम्having a dry, broken voice, and a (changed) face and complexion
शुष्कभिन्नस्वरमुखवर्णम्:
TypeAdjective (bahuvrihi, used substantively)
Rootशुष् (शुष्क) / भिद् (भिन्न) / स्वर / मुख / वर्ण
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; ‘शुष्कः भिन्नः स्वरः मुखं वर्णश्च यस्य तत्’ (लक्षण-समुच्चय)
अनवस्थितम्unsteady, not composed
अनवस्थितम्:
TypeAdjective
Rootअव-स्था (अवस्थित)
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; नञ्-प्रत्ययेन निषेधः
Entities Mentioned
S
servants/attendantsFAQs
As leads for inquiry and corroboration (questioning, alibis, tool searches), not as sole proof—consistent with earlier emphasis on corroborating evidence.